Η αμυντική συνεργασία Αιγύπτου-Τουρκίας

Κοινές αεροπορικές και ναυτικές ασκήσεις, έργα στρατιωτικής συμπαραγωγής και αυξανόμενος συντονισμός σε θέματα ασφάλειας, πληροφοριών και διπλωματίας μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας λαμβάνουν χώρα εν μέσω αυξανόμενων περιφερειακών εντάσεων και γεωπολιτικών μετατοπίσεων, ιδίως μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν.

Οι εξελίξεις στις αιγυπτιακές-τουρκικές σχέσεις σε πολλαπλά μέτωπα ήταν σημαντικές και εντυπωσιακές. Αντιπροσωπεύουν μια στρατηγική μετατόπιση που θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα σε μια αναδιάρθρωση των περιφερειακών συμμαχιών και μπορεί να σηματοδοτήσει την εμφάνιση μιας αμυντικής εταιρικής σχέσης μεταξύ των δύο χωρών - ή ακόμα και μιας ευρύτερης περιφερειακής συμμαχίας σε περίπτωση που προσχωρήσουν και άλλα κράτη - ικανής να αναδιαμορφώσει την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.

Αυτή η αυξανόμενη προσέγγιση φέρεται να έχει προκαλέσει ανησυχίες τόσο σε ισραηλινούς όσο και σε αμερικανικούς κύκλους, εν μέσω αναφορών ότι η Ουάσινγκτον έχει ζητήσει διευκρινίσεις σχετικά με τη φύση των πρόσφατων επαφών ασφαλείας και στρατιωτικού χαρακτήρα μεταξύ ανώτερων αξιωματούχων στα υπουργεία Άμυνας των δύο χωρών.

Κοινές Αεροπορικές Ασκήσεις

Αυτόν τον μήνα σημειώθηκαν δύο αξιοσημείωτες εξελίξεις που αφορούσαν το Κάιρο και την Άγκυρα. Η πρώτη ήταν στρατιωτικής φύσης, με κοινές αεροπορικές ασκήσεις που πραγματοποιήθηκαν στον αιγυπτιακό εναέριο χώρο μεταξύ 4 και 17 Ιουνίου. Καμία από τις δύο πλευρές δεν αποκάλυψε λεπτομέρειες σχετικά με τους τύπους ή τον αριθμό των εμπλεκόμενων αεροσκαφών.

Η δεύτερη ήταν διπλωματική, δηλαδή η τέταρτη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Τουρκίας, του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας, που πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα στην αιγυπτιακή πόλη Αλαμέιν. Οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν σε περιφερειακά ζητήματα και στις προσπάθειες διαμόρφωσης ενός τετραμερούς μηχανισμού με στόχο την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας.

Σύμφωνα με δήλωση του εκπροσώπου του αιγυπτιακού στρατού, οι ασκήσεις διεξήχθησαν σε διάφορες αιγυπτιακές αεροπορικές βάσεις και συμμετείχαν πολλά μαχητικά αεροσκάφη πολλαπλού ρόλου. Οι ασκήσεις περιελάμβαναν επιχειρησιακές εκπαιδευτικές πτήσεις που σχεδιάστηκαν για τη βελτίωση του συντονισμού και την ενίσχυση της ετοιμότητας για την εκτέλεση κοινών αεροπορικών αποστολών υπό μια σειρά συνθηκών.

Πέρυσι, η Αίγυπτος και η Τουρκία επανέλαβαν κοινές ναυτικές ασκήσεις στην ανατολική Μεσόγειο στο πλαίσιο των ασκήσεων «Θάλασσα της Φιλίας», μετά από 13 χρόνια παύσης. Οι δύο χώρες υπέγραψαν επίσης συμφωνίες για τη συμπαραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, την ανάπτυξη μη επανδρωμένων επίγειων οχημάτων και την κατασκευή πυρομαχικών πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς.

Ένα ορόσημο στην ανάπτυξη της στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών ήρθε με την ένταξη της Αιγύπτου στο πρόγραμμα stealth μαχητικών Kaan της Τουρκίας ως εταίρου τόσο στην ανάπτυξη όσο και στην κατασκευή. Το αεροσκάφος αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2030, υπογραμμίζοντας το διευρυνόμενο πεδίο των κοινών αμυντικών έργων και την αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας.

Αυτή είναι η πρώτη φορά που οι δύο πλευρές συμφώνησαν να αναβαθμίσουν τη συνεργασία τους στο επίπεδο της παραγωγής ενός stealth μαχητικού εξοπλισμένου με προηγμένες τεχνολογίες. Και οι δύο χώρες ελπίζουν ότι το έργο θα βοηθήσει στην αμφισβήτηση της μακροχρόνιας κυριαρχίας της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας στη Μέση Ανατολή.

Εν τω μεταξύ, η τουρκική αμυντική εταιρεία Aselsan, ένας από τους κορυφαίους κατασκευαστές αμυντικού εξοπλισμού στον κόσμο, άνοιξε πρόσφατα ένα περιφερειακό γραφείο αντιπροσωπείας στην Αίγυπτο με την επωνυμία «Aselsan Egypt». Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας, Ahmet Akyol, η κίνηση αυτή αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνεργασίας με την Αίγυπτο.

Σημαντικά κέρδη

Η στρατιωτική συνεργασία Αιγύπτου-Τουρκίας θα πρέπει να εξεταστεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Μια βασική διάσταση είναι η αυξανόμενη ελκυστικότητα της Αιγύπτου για τους Τούρκους κατασκευαστές αμυντικού υλικού, παράλληλα με τη φιλοδοξία της Άγκυρας να ανοίξει νέες αγορές για την αμυντική της βιομηχανία. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τις προσπάθειες της Αιγύπτου να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας όπλων, να ενισχύσει την εγχώρια αμυντική παραγωγή και να ενσωματώσει την τουρκική τεχνολογία στον τοπικό της χώρο.


Τα πιθανά οφέλη και για τις δύο χώρες είναι σημαντικά, ιδίως για την Αίγυπτο, η οποία αναμένεται να επωφεληθεί σημαντικά από την εμβάθυνση της οικονομικής και στρατιωτικής συνεργασίας με την Τουρκία μέσω αυξημένων ροών κεφαλαίων, μεταφοράς τεχνολογίας και διευρυμένων ευκαιριών για επενδύσεις και απασχόληση.

Η Αίγυπτος είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας στην Αφρική και οι δύο χώρες επιδιώκουν να αυξήσουν το διμερές εμπόριο από περίπου 9 δισεκατομμύρια δολάρια σε 15 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2028.

Πολιτικά και στρατηγικά, ωστόσο, το ζήτημα εκτείνεται πολύ πέρα ​​από οικονομικές παραμέτρους. Στόχος της Τουρκίας είναι η συνεργασία με την Αίγυπτο να ενθαρρύνει άλλα περιφερειακά κράτη -ιδίως τη Σαουδική Αραβία- να ακολουθήσουν αυτήν την πορεία. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει μια τριμερή πλατφόρμα που θα συνδυάζει την τεχνολογία, την παραγωγική ικανότητα και τους οικονομικούς πόρους, δίνοντας στην πρωτοβουλία μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και μετατρέποντάς την σε ένα πλαίσιο ικανό να αποφέρει απτά οφέλη σε πολλαπλούς τομείς, σύμφωνα με τον πολιτικό ερευνητή Μοχάμεντ Αμπέντ.

Μια Μεταβαλλόμενη Ισορροπία Αποτροπής

Η μελλοντική αξία μιας στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας θεωρείται εξαιρετικά σημαντική, ιδιαίτερα εν μέσω ολοένα και πιο περίπλοκων περιφερειακών και διεθνών δυναμικών μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν.


Τα τελευταία χρόνια, τα περιφερειακά κράτη έχουν συνειδητοποιήσει ολοένα και περισσότερο την ανάγκη οικοδόμησης επικαλυπτόμενων και διαφοροποιημένων συνεργασιών ασφαλείας που ενισχύουν την αποτροπή, μειώνοντας παράλληλα την εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις Δυτικές δυνάμεις ως κύριους εγγυητές ασφάλειας.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν αποκάλυψε επίσης την ευπάθεια των δομών ασφαλείας του Κόλπου και των ευρύτερων αραβικών χωρών ενόψει της επέκτασης της ισραηλινής επιρροής. Αυτό έχει δώσει ανανεωμένο στρατηγικό βάρος στις αναδυόμενες συνεννοήσεις μεταξύ του σουνιτικού κουαρτέτου - Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν - ιδιαίτερα εν μέσω συζητήσεων σχετικά με την πιθανότητα σχηματισμού του πυρήνα μιας αραβο-ισλαμικής συμμαχίας ικανής να αποκαταστήσει μια πιο ανεξάρτητη περιφερειακή ισορροπία, σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή και ακαδημαϊκό Μοχάμεντ Γκαμάλ.

Μιλώντας στο Middle East Monitor, ο Γκαμάλ υποστήριξε ότι η επέκταση της στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας θα μπορούσε να βοηθήσει στην άμβλυνση των εντάσεων στην ανατολική Μεσόγειο και στη δημιουργία μιας νέας ισορροπίας σε θέματα ενέργειας και θαλάσσιας ασφάλειας. Θα μπορούσε επίσης να βελτιώσει τις προοπτικές για πολιτική συναίνεση στη Λιβύη, να μειώσει την πιθανότητα αντιπαραθέσεων δι' αντιπροσώπων και να ενισχύσει την ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ. Γενικότερα, είπε, θα μπορούσε να δώσει στο Κάιρο και την Άγκυρα μεγαλύτερη ικανότητα να οικοδομήσουν πιο συνεκτικές περιφερειακές ρυθμίσεις ασφαλείας που θα βασίζονται λιγότερο σε εξωτερικές δυνάμεις.

Ισραηλινές ανησυχίες

Ισραηλινά μέσα ενημέρωσης έχουν υπονοήσει ότι οι κοινές αεροπορικές ασκήσεις αντικατοπτρίζουν μια άνευ προηγουμένου στρατηγική μετατόπιση και ότι η ταχέως αναπτυσσόμενη στρατιωτική σχέση μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας θέτει το Ισραήλ αντιμέτωπο με νέες προκλήσεις ασφαλείας, ενώ παράλληλα αναδιαμορφώνει τη δυναμική της περιφερειακής ισχύος, ιδίως εν μέσω συζητήσεων σχετικά με την πιθανότητα σχηματισμού μιας κοινής αραβο-ισλαμικής στρατιωτικής συμμαχίας.

Σύμφωνα με έναν στρατιωτικό εμπειρογνώμονα που μίλησε στο Middle East Monitor υπό τον όρο της ανωνυμίας, η τρέχουσα σχέση μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας μοιάζει με μια «αναδυόμενη αμυντική εταιρική σχέση» και όχι με μια στρατιωτική συμμαχία με τη συμβατική έννοια. Μια επίσημη συμμαχία θα απαιτούσε μια συνθήκη αμοιβαίας άμυνας, μηχανισμούς στρατιωτικού συντονισμού, ένα κοινό κέντρο επιχειρήσεων και σαφείς επιχειρησιακές και αμυντικές δεσμεύσεις από κάθε πλευρά.

Αυτές οι απαιτήσεις δεν έχουν ακόμη εκπληρωθεί. Παρ' όλα αυτά, η αυξανόμενη προσέγγιση θα μπορούσε να εγείρει ανησυχίες στον Λευκό Οίκο, ιδίως από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ειδικά εάν θεωρηθεί ότι θέτει οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση πρόκληση για την ασφάλεια του Ισραήλ. Για αυτόν τον λόγο, ο ρυθμός της συνεργασίας θα μπορούσε να επιβραδυνθεί ή να αντιμετωπίσει εμπόδια. Σύμφωνα με τον Αμπέντ, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ικανότητα της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ να εμποδίσουν μια τέτοια πορεία, αλλά και τη σοβαρότητα του Καΐρου και της Άγκυρας στην προσπάθειά τους να κινηθούν προς μια γνήσια στρατιωτική συμμαχία.


Η επιτυχία αυτής της συνεργασίας, μετά από χρόνια πολιτικής και διπλωματικής αποξένωσης μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του Ιουλίου 2013, στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: την πολιτική της Τουρκίας για «μηδενικά προβλήματα» με την Αίγυπτο, τη στρατηγική του Καΐρου για πολιτική και στρατιωτική αναδιάρθρωση και τη συνεχιζόμενη επέκταση της ισραηλινής περιφερειακής επιρροής.

Αυτό που έχει συμβεί στο στρατιωτικό μέτωπο μεταξύ δύο περιφερειακών δυνάμεων κλίμακας, της Αιγύπτου και της Τουρκίας — παράλληλα με την πρόοδο στις διπλωματικές και προεδρικές σχέσεις στο πλαίσιο του Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας Υψηλού Επιπέδου που συστάθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024 — ισοδυναμεί με μια γεωπολιτική μετατόπιση που θα μπορούσε να βοηθήσει στην αποκατάσταση των ρωγμών που αποκάλυψε ο πόλεμος του Ιράν και στην αναδιαμόρφωση της περιφερειακής δυναμικής των δυνάμεων. Μπορεί επίσης να παράσχει ένα ευρύτερο πλαίσιο για την ανοικοδόμηση μιας περιφερειακής τάξης ικανής να περιορίσει την επέκταση της ισραηλινής επιρροής στη Μέση Ανατολή.

Από ρεαλιστική άποψη, το κοινό συμφέρον να αποτραπεί το Ισραήλ από το να διαμορφώσει μονομερώς την ατζέντα ασφαλείας της περιοχής είναι πιθανό να διασφαλίσει τη συνέχιση και την ενίσχυση της αιγυπτιακής-τουρκικής συνεργασίας και μπορεί τελικά να ανοίξει το δρόμο για μια ευρύτερη και πιο ισχυρή στρατηγική συμμαχία στο μέλλον.

Πηγή:middleeastmonitor.com