Η Γεωμετρία της Παράνοιας της Τουρκίας

Στη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της σύγχρονης Τουρκίας, το «κουρδικό χαρτί» και ο περιφερειακός επεκτατισμός υπήρξαν πάντοτε τα απόλυτα κουμπιά έκτακτης ανάγκης — οι μεγάλες αποσπάσεις προσοχής που παρουσιάζουν το κράτος για να καλύψει τον πληθωρισμό, τη θεσμική σήμανση και τη δημοσιονομική χρεοκοπία.

Όταν ο Τούρκος οικονομολόγος Μαχφή Εγκιλμέζ ανάρτησε τον Μάιο του 2026 ένα σχόλιο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα λόγια του προκάλεσαν τόσο στους ακαδημαϊκούς κύκλους όσο και στις γνωστές αγορές. Η Άγκυρα βρισκόταν ήδη σε αναταραχή μετά από ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο «δικαστικό πραξικόπημα», το οποίο διέλυσε την κεντρική εκτελεστική επιτροπή του βασικού κόμματος της αντιπολίτευσης, οδηγώντας σε δραματική πολιτική σύγκρουση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η τουρκική λίρα κατέρρευσε στις 45,74 λίρες ανά δολάριο, αναγκάζοντας την Κεντρική Τράπεζα να κάψει μέσα σε μία εβδομάδα 6 δισεκατομμύρια δολάρια από τα ήδη εξαντλημένα συναλλαγματικά αποθέματα, μόνο και μόνο για να αποτρέψει την πλήρη κατάρρευση.

Η τοποθέτηση του Εγκιλμέζ ήταν κοφτερή και αποκαλυπτική:

«Η Τουρκία είναι μια χώρα που δημιουργεί συνεχώς κρίσεις για τον εαυτό της και μετά, αντί να τις επιλύσει, κατασκευάζει ακόμη μεγαλύτερες κρίσεις για να κάνει τον κόσμο να ξεχάσει τις προηγούμενες».

Στη συνέχεια πρόσθεσε τη δηκτική του κατηγοριοποίηση, χωρίζοντας τον κόσμο σε τέσσερις οικονομικές πραγματικότητες: τις ανεπτυγμένες χώρες, τις αναπτυσσόμενες χώρες, την Αργεντινή και την Τουρκία.

Για το κυρίαρχο τουρκικό κοινό, αυτή η δήλωση λειτούργησε σαν ένα σοκαριστικό ξυπνητήρι σχετικά με την απουσία θεσμικών ασφαλιστικών δικλείδων στη χώρα. Για τους Κούρδους όμως, που ζουν πάνω στους ασταθείς γεωπολιτικές ρωγμές αυτής της «μηχανής παραγωγής κρίσεων» εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, η ανάρτηση του Εγκιλμέζ δεν ήταν κάποια νέα θεωρητική αποκάλυψη, ήταν μια καθυστερημένη παραδοχή μιας σκοτεινής και συστημικής. πραγματικότητας. Στη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της σύγχρονης Τουρκίας, το «κουρδικό χαρτί» και ο περιφερειακός επεκτατισμός υπήρξαν πάντοτε τα απόλυτα κουμπιά έκτακτης ανάγκης — οι μεγάλες αποσπάσεις προσοχής που παρουσιάζουν το κράτος για να καλύψει τον πληθωρισμό, τη θεσμική σήμανση και τη δημοσιονομική χρεοκοπία.

Για να κατανοήσει κανείς γιατί η Τουρκία αποτελεί μια κατηγορία από μόνη της, πρέπει να δει τη σημερινή οικονομική της κατάρρευση και την επιθετική εξωτερική πολιτική μέσα από το φακό του παλαιότερου εσωτερικού του πολέμου.
Το εσωτερικό μέτωπο: Η κατασκευή πολιτικού κενού

Η βασική θέση του Εγκιλμέζ —η δημιουργία μιας μεγαλύτερης κρίσης για να φθάσει η προηγούμενη— αποτελεί τον χρυσό κανόνα της τουρκικής κρατικής στρατηγικής. Ιστορικά , κάθε φορά που ο καπνός της οικονομικής καταστροφής γίνεται αποπνικτικός, το κράτος ενισχύει αμέσως τον εθνικιστικό παροξυσμό και τον αυτοαρχικό έλεγχο.

Αρκει να δει κανείς την πραγματικότητα του Μαΐου του 2026. Με τον πληθωρισμό πάνω από το 32% και τη λίρα σε ελεύθερη πτώση, οι πολίτες δυσκολεύονται να αγοράσουν ακόμη και βασικά αγαθά. Σε φυσιολογικές δημοκρατικές συνθήκες, μια τόσο παρατεταμένη οικονομική καταστροφή θα σήμαινε το τέλος του κυβερνώντος AKP. Για να το αποτρέψει, το κράτος χρησιμοποίησε τη Δικαιοσύνη ως όπλο, εξαπολύοντας χειρουργικό χτύπημα στο πολιτικό σκηνικό. Με την ακύρωση του συνεδρίου του CHP του 2023 —του ίδιου κόμματος που προκάλεσε ιστορική ήττα στον Ερντογάν στις δημοτικές εκλογές του 2024— τα δικαστήρια απομάκρυναν τον δημοφιλή Οζγκιούρ Οζέλ.

Στη θέση του επανέφερε ουσιαστικά τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, έναν πολιτικό του οποίου η αποδοχή στη βάση της αντιπολίτευσης δεν ξεπερνά το 3% και ο οποίος συμβολίζει τις προηγούμενες εκλογικές αποτυχίες. Μετατρέποντας τα γραφεία του βασικού αντιπολιτευτικού κόμματος σε πεδίο δακρυγόνων, πλαστικών σφαιρών και πολιτικών χαών, ο Ερντογάν κατάφερε να αφήσει τους εσωτερικούς του αντιπάλους πολιτικά παράλυτους ενόψει των φημολογούμενων πρόωρων εκλογών του Νοεμβρίου.
Ο συριακός άξονας: Εγκαταλείποντας το παρελθόν για να χτυπηθεί η Ροζάβα

Για να αποτρέψει την κοινωνική έκρηξη λόγω της οικονομικής κατάρρευσης και της ουσιαστικής κατάργησης του κράτους του δικαίου, η Άγκυρα ενεργοποίησε αμέσως τον αγαπημένο της μοχλό: τη δημιουργία εξωτερικής απειλής ασφαλείας. Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση της 11ης Μαΐου 2026 για το άνοιγμα του στρατηγικού συνοριακού περάσματος Ακτσάκαλε–Τελ Αμπιάντ μετά από 12 χρόνια πλήρους αποκλεισμού αποτελεί το πρώτο μέρος αυτής της στρατηγικής. Το δεύτερο, ακόμη πιο εντυπωσιακό, ήταν η επίσημη ενσωμάτωση μεγάλης μονάδας του συριακού στρατού στις τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις EFES-2026.

Πρόκειται για τη μεγαλύτερη γεωπολιτική στροφή στις σχέσεις Δαμασκού–Άγκυρας από την έναρξη του συριακού εμφυλίου. Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο Ερντογάν εργαλειοποίησε τη συριακή αντιπολίτευση για να επεκτείνει την επιρροή του. Σήμερα, αντιμέτωπος με μια κοινωνία εξωργισμένη από το οικονομικό βάρος εκατομμυρίων προσφύγων, προσεγγίζει το νέο καθεστώς της Δαμασκού.

Η στρατηγική αυτή εξυπηρετεί διπλό σκοπό:

Τη «βαλίδα» των προσφύγων: δημιουργεί νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο για μαζικές αναγκαστικές απελάσεις Σύρων προσφύγων, αποδυναμώνοντας έτσι την πιο ισχυρή ρητορική των υπερεθνικιστών στο εσωτερικό.

Την καταστολή των Κούρδων: ακόμη σημαντικότερο, διαμορφώνει μια συντονισμένη πίεση με τη Δαμασκό ώστε να στραγγαλιστεί στρατιωτικά και οικονομικά η αυτόνομη κουρδική διοίκηση της Ροζάβας στη Βόρεια Συρία. Για την Άγκυρα, οι περιφερειακές συμμαχίες είναι απολύτως αναλώσιμες. Η μόνη σταθερή προτεραιότητα είναι η ανάσχεση των κουρδικών φιλοδοξιών — ένας στόχος για τον οποίο το κράτος είναι διατεθειμένο να ξοδέψει και τα τελευταία αποθέματα διπλωματικού και οικονομικού κεφαλαίου.
Η μεσογειακή κλιμάκωση: Η ΑΟΖ των 200 μιλίων και ο γεωπολιτικός εκβιασμός

Η μηχανή παραγωγής κρίσεων δεν σταματά στα συριακά σύνορα. Παράλληλα, η κυβέρνηση του ΑΚΡ προωθεί νομοσχέδιο που δίνει στον πρόεδρο την εξουσία να ανακηρύξει μονομερώς ΑΟΖ 200 ναυτικών μιλίων. Η κίνηση αυτή αμφισβητεί ευθέως τα θαλάσσια δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου, στοχεύοντας ειδικά στις ενεργειακά πλούσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.

Με το να αναγνωρίζει στην Κύπρο μόνο χωρικά ύδατα 12 μιλίων και να αγνοεί τις αλοκριπίδες των ελληνικών νησιών, η Άγκυρα προκαλεί συνειδητά μια δυτική ναυτική κρίση.

Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία αποτελεί επιθετική απάντηση στην εμβάθυνση της τριμερούς συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Καθώς οι περιφερειακές εντάσεις αυξάνονται, η Άγκυρα γνωρίζει καλά ότι εξελίσσονται παρασκηνιακές διπλωματικές διεργασίες — όπως πρόσφατες κλειστές συσκέψεις στην Ελλάδα, όπου οι Κύπριοι αξιωματούχοι προέτρεψαν το Ισραήλ να αξιοποιήσει την αστάθεια της Μέσης Ανατολής για να υποστηρίζει αμυντικά και ενεργειακά δίκτυα.

Με την παρουσία του τουρκικού ναυτικού πάνω από τις αμφισβητούμενες ενεργειακές διαδρομές, η Τουρκία στέλνει σαφές μήνυμα προς τη Δύση: κανένα ενεργειακό ή υποδομικό σχέδιο στο Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς φόρους προς την Άγκυρα.


Η «Γαλάζια Πατρίδα» ως πολιτική ανάσα του Ερντογάν μπροστά στην εσωτερική κρίση


Οι δομικές παθογένειες μιας ιδεολογικής οικονομίας

Όλο αυτό το πλέγμα συγκρούσεων εξηγεί γιατί η Τουρκία δεν μπορεί να συγκριθεί με την Αργεντινή. Οι οικονομικές τραγωδίες της Αργεντινής είναι κλασικές κρίσεις νομισματικής κακοδιαχείρισης και υπερπληθωρισμού. Η τουρκική κρίση όμως είναι πρωτίστως ιδεολογική.

Η λίρα δεν καταρρέει μόνο λόγω ανορθόδοξων θεωριών περί επιτοκίων. Καταρρέει επειδή ο πλούτος της χώρας καταβροχθίζεται συστηματικά από ένα διογκωμένο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα και τις αναφορές ενός κράτους-φρουρίου.

Δισεκατομμύρια δολάρια που έπρεπε να σταθεροποιήσουν την τεχνολογία, να χρηματοδοτήσουν την τεχνολογία ή την παιδεία, διοχετεύονται στην παραγωγή drones, στη δημιουργία τσιμεντένιων τειχών στα κουρδικά σύνορα, στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Αφρίν και στο Ιρακινό Κουρδιστάν, καθώς και στη χρηματοδότηση περιφερειακών δικτύων επιρροής.
Συμπέρασμα

Από την κουρδική σκοπιά, η ανάρτηση του Μαχφή Εγκιλμέζ ήταν πολύ περισσότερα από μια οξυδερκή οικονομική παραγωγή. Ένα πολιτικό μνημόσυνο για το μοντέλο της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Πριν από τον αιώνα, το τουρκικό κράτος επέλεξε να οικοδομήσει την εθνική του ταυτότητα πάνω στη βίαιη άρνηση και αφομοίωση του «άλλου» — των Κούρδων. Έναν αιώνα αργότερα, για να διατηρήσει αυτόν τον ιδρυτικό μύθο μέσα σε μια οικονομική κατάρρευση που το ίδιο δημιούργησε, το κράτος αναγκάζεται να διαλύσει τα δικαστήριά του, να στρέψει τον μηχανισμό ασφαλείας εναντίον των ίδιων των πολιτών του και να μετατρέψει το νόμισμά του σε στάχτες.

Ο Εγκιλμέζ έχει δίκιο: η Τουρκία δεν εντάσσεται σε κανένα συμβατικό παγκόσμιο παράδειγμα. Λειτουργεί σαν μια γεωπολιτική μαύρη τρύπα που χρειάζεται συνεχή τροφοδότηση με συγκρούσεις για να διατηρήσει την εσωτερική της ισορροπία. Όσο βαθύτερη γίνεται η οικονομική κρίση, τόσο δυνατό το κράτος που χτυπά τα τύμπανα του πολέμου απέναντι στους Κούρδους, στους Έλληνες και στη διεθνή τάξη.

*Ο Μπαμπάν Σεκιζί (Baban Seqizi) είναι Κούρδος πολιτικός αναλυτής, ερευνητής και συγγραφέας, με 35 χρόνια διαμονής και δράσης στη Δανία. Εξειδικεύεται στη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολή, στο κουρδικό κίνημα, στην ιρανική πολιτική και στην περιφερειακή ασφάλεια.

Έχει διατελέσει για περισσότερα από 20 χρόνια μέλος του Ηγετικού Συμβουλίου του Kurdistan National Congress (KNK) στις Βρυξέλλες, συμμετέχοντας σε πολιτική ανάλυση, διεθνή δικτύωση και δράσεις για το κουρδικό ζήτημα.

Υπήρξε αναλυτής στο Roj TV και εμφανίζεται συχνά σε διεθνή κουρδικά και περσικά μέσα ενημέρωσης ως σχολιαστής γεωπολιτικών εξελίξεων.

Είναι συγγραφέας δύο βιβλίων για τη ζωροαστρική φιλοσοφία και δεκάδων άρθρων για την ιστορία, την πολιτική και τη Μέση Ανατολή. Τα κείμενα του έχουν μεταφραστεί και δημοσιευθεί στα αγγλικά, τουρκικά και ελληνικά.

Πηγή:geopolitico.gr