Όταν στις 28 Φεβρουαρίου 2026 τα αμερικανικά και ισραηλινά βομβαρδιστικά άρχισαν να ισοπεδώνουν τις ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, σκοτώνοντας τον Αλί Χαμενεΐ και άλλους αξιωματούχους, άνοιξαν μια νέα, επικίνδυνη σελίδα στην ιστορία της Μέσης Ανατολής. Δύο χώρες που η Τεχεράνη θεωρούσε στρατηγικούς εταίρους έκαναν ακριβώς αυτό που έκαναν και στον ιρανο-ισραηλινό πόλεμο του Ιουνίου 2025, τίποτα. Η Ρωσία καταδίκασε “σθεναρά”. Η Κίνα κάλεσε σε “αυτοσυγκράτηση”. Και οι δύο ζήτησαν έκτακτη σύνοδο του Συμβουλίου Ασφαλείας. Κι εκεί σταμάτησαν.
Πολλοί διάβασαν αυτή τη στάση ως αδυναμία, ως ένδειξη ότι το λεγόμενο αντιδυτικό μέτωπο είναι χάρτινος πύργος. Η ανάγνωση αυτή είναι λάθος. Η σιωπή Μόσχας και Πεκίνου δεν είναι αδυναμία. Από την δική τους πλευρά είναι στρατηγική, και μάλιστα από τις πιο ψυχρές και υπολογισμένες που έχουμε δει στη σύγχρονη γεωπολιτική σκηνή.
Η Ρωσία, το αίμα του άλλου και το δικό της παιχνίδι
Η Μόσχα έχει με το Ιράν μια 20χρονη συνθήκη στρατηγικής εταιρικής σχέσης, υπογραμμένη τον Ιανουάριο του 2025. Αλλά, και αυτό είναι το κρίσιμο, η συνθήκη αυτή δεν περιέχει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Δεν είναι NATO. Είναι συμφωνία συνεργασίας, εμπορίου, ανταλλαγής πληροφοριών. Όταν ήρθε η ώρα της αλήθειας, η νομική βάση για στρατιωτική εμπλοκή απλώς δεν υπήρχε.
Αλλά πέρα από τα νομικά, υπάρχει ο ακόμα πιο ψυχρός στρατηγικός υπολογισμός. Η Ρωσία βρίσκεται σε πόλεμο στην Ουκρανία, έναν πόλεμο που αιμορραγεί σε στρατιώτες, πόρους και διεθνές πολιτικό κεφάλαιο καλής θέλησης. Ταυτόχρονα, ο Τραμπ έχει ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα για πιθανή ρύθμιση της ουκρανικής κρίσης. Για τον Πούτιν, η επιλογή είναι απλή, δεν πρόκειται να ρισκάρει τη διαπραγμάτευση της δεκαετίας για να σώσει ένα Ιράν που ήδη έχει χάσει το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Υπάρχει όμως και το οικονομικό στοιχείο, που σπάνια αναλύεται επαρκώς. Η αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή στέλνει τις τιμές του πετρελαίου υψηλότερα. Κάθε κλιμάκωση, κάθε ιρανικός πύραυλος που χτυπά αμερικανική βάση, κάθε απειλή για το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ωφελεί άμεσα τα ρωσικά κρατικά ταμεία. Η Μόσχα δεν χρειάζεται να ρίξει ούτε μια σφαίρα για να επωφεληθεί από τον πόλεμο.
Βέβαια, το σενάριο έχει και τη σκοτεινή του πλευρά για τη Ρωσία. Αν οι ΗΠΑ πετύχουν αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη και εγκατασταθεί φιλοδυτική κυβέρνηση, τα ιρανικά ενεργειακά αποθέματα θα επιστρέψουν στις διεθνείς αγορές. Μακροπρόθεσμα, αυτό σημαίνει πτώση τιμών πετρελαίου που είναι ο εφιάλτης για τη ρωσική οικονομία. Ο Πούτιν, λοιπόν, κερδίζει στη μικρή εικόνα αλλά τζογάρει στη μεγάλη. Και το ξέρει.
Η Κίνα, με την απόλυτη υπομονή
Το Πεκίνο έχει πάντα αποφύγει τη στρατιωτική εμπλοκή σε μακρινές κρίσεις. Αυτό δεν είναι νέο. Ακόμα και όταν οι ΗΠΑ χτυπούσαν τον Ιούνιο 2025 τις ιρανικές εγκαταστάσεις, η Κίνα περιορίστηκε σε διπλωματικές δηλώσεις. Η λογική είναι συνεπής και αδυσώπητη. Το Πεκίνο δεν σκοπεύει να έρθει σε άμεση σύγκρουση με τις ΗΠΑ, τουλάχιστον όχι ακόμα, και όχι για λογαριασμό κάποιου άλλου.
Αλλά η Κίνα δεν είναι απλώς παθητική. Παίζει το δικό της, μακροπρόθεσμο παιχνίδι. Αγοράζει πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου, και μάλιστα σε τιμές με βαρύ discount, λόγω κυρώσεων. Έχει επενδύσει δισεκατομμύρια στην ιρανική υποδομή μέσω της Πρωτοβουλίας Ζώνης και Δρόμου. Και τώρα, καθώς το Ιράν βομβαρδίζεται, κάποιοι στο Πεκίνο κάνουν υπολογισμούς για την επόμενη μέρα.
Το σενάριο που φαίνεται να αναμένει η Κίνα είναι απλό και ρεαλιστικό. Οικονομική κατάρρευση του Ιράν, ακόμα μεγαλύτερη απόγνωση, κι ένα Ιράν που θα χρειαστεί επενδυτές για να ξαναχτίσει τις υποδομές του. Τα κινεζικά κρατικά επενδυτικά σχήματα θα εμφανιστούν ως “σωτήρες” εξαγοράζοντας ενεργειακές υποδομές σε τιμές χρεοκοπίας και κλειδώνοντας τον εφοδιασμό τους για δεκαετίες.
Αλλά το σενάριο αυτό έχει έναν κρίσιμο αστερίσκο. Αν οι ΗΠΑ πετύχουν αλλαγή καθεστώτος, η Κίνα μπορεί να χάσει τα πάντα, όπως έχασε τα δισεκατομμύρια που είχε επενδύσει στη Βενεζουέλα όταν έπεσε ο Μαδούρο. Το “Venezuelan scenario” είναι ο μεγάλος εφιάλτης του Πεκίνου. Γι’ αυτό ακριβώς η Κίνα δεν είναι πλήρως αδιάφορη. Χρησιμοποιεί κάθε μη στρατιωτικό μέσο που έχει, δορυφορικές εικόνες για έγκαιρη προειδοποίηση, διπλωματική κάλυψη στον ΟΗΕ, και φήμες για προμήθεια αντιπλοϊκών πυραύλων, ακριβώς για να διατηρήσει το Ιράν σε θέση επιβίωσης, αλλά όχι σε θέση νίκης.
Το Ιράν ανάμεσα σε δύο “συμμάχους” που υπολογίζουν
Ιρανοί αξιωματούχοι, μιλώντας ανωνύμως στο Reuters λίγες ώρες μετά τις επιθέσεις, δεν έκρυψαν την οργή τους. Το Ιράν αισθάνεται προδομένο, και έχει κάθε λόγο.
Η Τεχεράνη τα τελευταία χρόνια τα είχε κάνει όλα σωστά. Τον Ιανουάριο του 2025, μια 20χρονη στρατηγική συνθήκη με τη Ρωσία. Τον Ιανουάριο του 2026, μια τριμερής συμφωνία Ρωσίας-Κίνας-Ιράν για ενίσχυση της πολιτικής συνεργασίας. Κοινά ναυτικά γυμνάσια στα Στενά του Ορμούζ μόλις δύο εβδομάδες πριν την επίθεση, με ρωσικά και κινεζικά πολεμικά πλοία να πλέουν δίπλα στα ιρανικά. Και 589 εκατομμύρια δολάρια για ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα που, ειρωνικά, δεν πρόλαβαν καν να παραδοθούν πριν τις βομβιστικές επιδρομές.
Κάθε ένα από αυτά τα βήματα έστελνε ένα μήνυμα στην Τεχεράνη, δεν είστε μόνοι. Το μήνυμα ήταν ψέμα, ή τουλάχιστον μισή αλήθεια. Γιατί κανείς στη Μόσχα και στο Πεκίνο δεν είπε ποτέ ρητά “θα σας υπερασπιστούμε στρατιωτικά”. Το Ιράν άκουσε αυτό που ήθελε να ακούσει.
Η πικρία είναι ακόμα βαθύτερη αν δει κανείς τι έδωσε το Ιράν στη σχέση αυτή. Τα Shahed-136 drones που παρείχε στη Ρωσία για τον πόλεμο στην Ουκρανία, χιλιάδες από αυτά, έδωσαν στη Μόσχα ένα φθηνό και αποτελεσματικό όπλο για να χτυπά ουκρανικές πόλεις. Το Ιράν κυριολεκτικά πολέμησε τον πόλεμο της Ρωσίας εξ αποστάσεως. Η Ρωσία πήρε τα drones, είπε ευχαριστώ, και όταν ήρθε η ώρα της ανταπόδοσης, παρέπεμψε στις “χωριστές διαδικασίες” και στη “μη επιθυμία κλιμάκωσης”.
Αυτό δεν είναι έκπληξη για όσους παρακολουθούν τη γεωπολιτική χωρίς ψευδαισθήσεις. Η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν ποτέ δεν ήταν ιδεολογικοί σύμμαχοι με κοινό όραμα. Ήταν και είναι τρεις χώρες που ένωνε κυρίως ο κοινός αντίπαλος: η αμερικανική ηγεμονία. Όταν ο ηγεμόνας μοιράζει και η αντίσταση σε αυτή την ηγεμονία κοστίζει πραγματικά, κάθε μία από τις τρεις επιλέγει τα δικά της συμφέροντα. Το Ιράν ήταν χρήσιμο εργαλείο. Τώρα που σπάει, κανείς δεν βιάζεται να το επισκευάσει.
Τι σημαίνει αυτό για την πολυπολικότητα
Το ερώτημα που πραγματικά θέτει η στάση Μόσχας και Πεκίνου δεν είναι τακτικό αλλά στρατηγικό. Τι αξία έχει η πολυπολική τάξη που διακηρύσσουν αν δεν μπορεί να προστατεύσει έναν από τους βασικούς της κρίκους;
Η απάντηση είναι ότι η πολυπολικότητα, στη σημερινή της μορφή δεν είναι σύστημα ασφαλείας. Είναι ρητορική. Το πραγματικό σύστημα λειτουργεί ακόμα με βάση τη δύναμη, τα διμερή συμφέροντα και τις συγκυριακές συγκλίσεις. Το Ιράν πληρώνει ακριβά την παρανόηση.
Η πιο σημαντική επίπτωση ίσως είναι αυτή, κάθε μεσαία χώρα που ποντάρει στη Ρωσία ή την Κίνα ως εναλλακτικό εγγυητή ασφαλείας, βλέπει τώρα πόσο μακριά φτάνει αυτή η εγγύηση. Φτάνει μέχρι εκεί που δεν κοστίζει στον εγγυητή.
Το Ιράν πολεμά μόνο του. Κλείνει τα Στενά του Ορμούζ, χτυπά αμερικανικές βάσεις, ελπίζοντας σε διεθνείς πιέσεις για ανακωχή. Η Μόσχα μετράει τα έσοδα από το ακριβό πετρέλαιο. Το Πεκίνο ετοιμάζει τους επενδυτές του για την επόμενη μέρα.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο της “στρατηγικής εταιρικής σχέσης” του 21ου αιώνα.
Πηγή:neostrategy.gr
.gif)
0 Σχόλια