Πώς οι επιθέσεις ΗΠΑ/Ισραήλ στο Ιράν θα πλήξουν τις παγκόσμιες αγορές

Η επίθεση ΗΠΑ/Ισραήλ κατά του Ιράν στοχεύει στην αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, στον έλεγχο των ενεργειακών της πόρων και στην αναδιάρθρωση της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, θα εντείνει τους κινδύνους, θα διαταράξει τις αγορές ενέργειας και θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά τις παγκόσμιες προοπτικές.

Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε την έναρξη της Επιχείρησης Epic Fury. Σε μια σουρεαλιστική ανατροπή, περιέγραψε τον πρωταρχικό στόχο της αποστολής ως την υπεράσπιση του αμερικανικού λαού μέσω της εξάλειψης των «άμεσων απειλών» από το ιρανικό καθεστώς.

Ο Τραμπ αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην ανάγκη εξάλειψης των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν, καταστροφής των στρατιωτικών υποδομών του και υπονόμευσης των ομάδων που υποστηρίζονται από το Ιράν στην περιοχή. Ανέθεσε τον κίνδυνο του καθεστώτος στον ιρανικό λαό, παροτρύνοντάς τον να «αναλάβει την κυβέρνησή του».

Με το Ισραήλ, οι ΗΠΑ ήλπιζαν να «αποκεφαλίσουν την ηγεσία του Ιράν», ιδιαίτερα τον Αλί Χαμενεΐ, τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, και τον Πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν. Αυτό ήταν το όνειρο ΗΠΑ/Ισραήλ από την Ισλαμική Επανάσταση πριν από σχεδόν μισό αιώνα: να κυβερνήσουν και να διαιρέσουν την πολιτική και να κατακερματίσουν την οικονομία, να κυριαρχήσουν στους ενεργειακούς πόρους.

Ελλείψει της κλιμάκωσης των εντάσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ στην περιοχή από τις αρχές του 2025, ο 86χρονος Χαμενεΐ πιθανότατα θα είχε αποσυρθεί. Αλλά αυτή δεν ήταν επιλογή ούτε για τις ΗΠΑ ούτε για το Ισραήλ. Ο θάνατός του θεωρήθηκε ζωτικής σημασίας για να χρησιμεύσει ως επίδειξη.

Ο Μασούντ Πεζεσκιάν εξελέγη ως μεταρρυθμιστής στις προεδρικές εκλογές του Ιουλίου 2024 στο Ιράν. Ως ο πρώτος μεταρρυθμιστής που ανέλαβε την προεδρία του Ιράν εδώ και περίπου δύο δεκαετίες, έκανε την προεκλογική του εκστρατεία με βάση μια πλατφόρμα μετριοπάθειας, δεσμευόμενος να χαλαρώσει την αυστηρή εφαρμογή των νόμων περί χιτζάμπ, να βελτιώσει τις σχέσεις με τη Δύση, να επανεκκινήσει τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις για την άρση των οικονομικών κυρώσεων και να τερματίσει τη διεθνή απομόνωση του Ιράν.

Στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο ιρανικός μεταρρυθμισμός θεωρείται απειλή. Η ανάπτυξη, τα δικαιώματα των γυναικών, οι δυτικοί δεσμοί, η χαλάρωση των κυρώσεων, η διεθνής συνεργασία - όλα αυτά λειτούργησαν ενάντια στον στόχο του ελέγχου των ενεργειακών πόρων του Ιράν και της αναδιάρθρωσης της Μέσης Ανατολής. Εξ ου και η προτίμησή τους για έναν φιλοαμερικανό Ιρανό αντιπρόσωπο, συμπεριλαμβανομένου του Ράζα Παχλεβί, γιου του πρώην Σάχη του Ιράν.

Ο στρατηγικός στόχος του Epic Fury είναι η πλήρης αντεπανάσταση, όχι η ειρηνική μεταρρύθμιση και ανάπτυξη.

Υπονόμευση της διπλωματίας για (έναν ακόμη) παράνομο πόλεμο

Μετά τις κοινές στρατιωτικές επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ σε ιρανικές πυρηνικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις στις 28 Φεβρουαρίου 2026, αρκετές χώρες κάλεσαν επίσημα το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ (ΣΑΟ) να συγκληθεί σε έκτακτη συνεδρίαση.

Η Γαλλία ήταν το πρώτο μέλος του συμβουλίου που ζήτησε τη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε για «σοβαρές συνέπειες για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια». Η Ρωσία και η Κίνα ζήτησαν από κοινού ενημέρωση, χαρακτηρίζοντας τις επιθέσεις ως «απρόκλητη και απερίσκεπτη πράξη στρατιωτικής επιθετικότητας».

Κατά τη διάρκεια της συνόδου, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες καταδίκασε την κλιμάκωση και ζήτησε άμεση κατάπαυση του πυρός.

Στον Παγκόσμιο Νότο, πολλοί ηγέτες σοκαρίστηκαν από την περιφρόνηση της ιρανικής ζωής από την κυβέρνηση Τραμπ, τη σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και της κυριαρχίας του Ιράν, ειδικά μετά τη συμμετοχή των ΗΠΑ στη γενοκτονία του Ισραήλ στη Γάζα και τη συνεχιζόμενη εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη.

Από ιστορική άποψη, τίποτα από αυτά δεν είναι καινούργιο. Από τη δεκαετία του 1970, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ έχουν επιλέξει σταδιακά παράνομους πολέμους και μονομερείς προσεγγίσεις εις βάρος του διεθνούς δικαίου και της πολυμερούς προσέγγισης . Το νέο είναι ότι σήμερα όλα τα γάντια έχουν βγει. Η χρήση ωμής βίας είναι ανοιχτή, κραυγαλέα και χωρίς απολογίες. Δεδομένου ότι η ισχύς είναι το σωστό, οποιαδήποτε κριτική πρέπει να θεωρείται ως πιθανή ανατροπή.

Επιπλέον, αυτές οι επιθέσεις κατά του Ιράν δεν αφορούν μόνο τη Μέση Ανατολή. Είναι ένα προοίμιο - μια επίδειξη επίδρασης προς τα θέατρα Κίνας/Ταϊβάν και Ρωσίας/Ουκρανίας.

Μέσα σε μια νύχτα, η κυβέρνηση Τραμπ, για άλλη μια φορά χωρίς στρατηγική εξόδου, κατάφερε να σύρει τη διεθνή κοινότητα ακόμη πιο κοντά σε μια κλιμάκωση του Ψυχρού Πολέμου.

Είναι το πετρέλαιο (και το φυσικό αέριο), ηλίθιε

Το Ιράν ήταν ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός αργού πετρελαίου στον ΟΠΕΚ το 2023 και ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός ξηρού φυσικού αερίου στον κόσμο το 2022. Αυτό που κάνει την Τεχεράνη τόσο ελκυστική για τις ΗΠΑ είναι ότι το Ιράν είναι ο τρίτος μεγαλύτερος κάτοχος αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο.

Στα μέσα Ιανουαρίου, όταν το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου (API) συγκέντρωσε ηγέτες και λομπίστες της πετρελαϊκής βιομηχανίας σε μια σύνοδο κορυφής, ο Μπομπ ΜακΝάλι του Rapidan Energy Group, ένας βετεράνος ειδικός στη βιομηχανία, πίεσε σθεναρά για την ανατροπή της ηγεσίας του Ιράν. « Το Ιράν έχει τη μεγαλύτερη υπόσχεση », διακήρυξε ο ΜακΝάλι. «Αν μπορείτε να φανταστείτε τη βιομηχανία μας να επιστρέφει εκεί, θα παίρναμε πολύ περισσότερο πετρέλαιο, πολύ πιο γρήγορα από ό,τι θα φύγουμε από τη Βενεζουέλα».

Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Προέδρου Τζορτζ Μπους του νεότερου, ο ΜακΝάλι υπηρέτησε στον Λευκό Οίκο ως Ειδικός Βοηθός του Μπους . Το 2008, υπηρέτησε ως σύμβουλος ενέργειας του Μιτ Ρόμνεϊ και το 2010, συμβούλευσε τον γερουσιαστή Μάρκο Ρούμπιο. Ως Υπουργός Εξωτερικών του Τραμπ, ο Ρούμπιο έχει διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στις συνεχιζόμενες προσπάθειες αλλαγής καθεστώτος τόσο στη Βενεζουέλα (τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο) όσο και στο Ιράν.

Παρά τα άφθονα αποθέματά του, η συνολική παραγωγή υγρών καυσίμων του Ιράν είναι περιορισμένη, επειδή ο πετρελαϊκός τομέας υπόκειται σε υποεπένδυση και διεθνείς κυρώσεις εδώ και αρκετά χρόνια.

Οι προσπάθειες για εξωτερική αποσταθεροποίηση εντάθηκαν στα ύψη πριν από τις επιθέσεις ΗΠΑ/Ισραήλ. Στις 24 Φεβρουαρίου, ο Ντέιμον Γουίλσον, επικεφαλής του Εθνικού Ιδρύματος για τη Δημοκρατία (NED), αποκάλυψε κατά τη διάρκεια ακρόασης εποπτείας της Βουλής ότι το NED «άρχισε να υποστηρίζει την ανάπτυξη και λειτουργία περίπου 200 Starlinks νωρίς» εν μέσω της βίας που σάρωσε το Ιράν τον περασμένο μήνα. Αλλά διακόπηκε απότομα από το υψηλόβαθμο μέλος της Υποεπιτροπής της Βουλής για το Κράτος και τις Εξωτερικές Επιχειρήσεις, βουλευτή Λόις Φράνκελ, η οποία είπε στον Γουίλσον: «Ξέρετε κάτι, θα σας διακόψω - καλύτερα να μην το συζητήσουμε».

Στις ΗΠΑ, τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης δεν αποκάλυψαν την ιστορία. Μόνο λίγα προοδευτικά μέσα το έκαναν. Από την πλευρά του, το NED δεν ...

Το πολεμικό σενάριο

Ακολουθούν τα επιχειρησιακά στοιχεία. Η σύγκρουση ξεκίνησε με τις συντονισμένες επιθέσεις ΗΠΑ/Ισραήλ, οι οποίες έπληξαν πυρηνικούς, πυραυλικούς και ηγετικούς στόχους σε όλο το Ιράν. Αναμενόμενα, το Ιράν ανταπέδωσε με πυραύλους και περιφερειακές επιθέσεις δι' αντιπροσώπων εναντίον του Ισραήλ και των αμερικανικών βάσεων, συμπεριλαμβανομένων των κρατών του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, όπως η αεροπορική βάση Αλ Ουντέιντ στο Κατάρ, η βάση Άλι Αλ Σαλέμ στο Κουβέιτ, η βάση Αλ Ντάφρα στα ΗΑΕ και ο πέμπτος στόλος του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η αμερικανο-ισραηλινή εκστρατεία είχε σχεδιάσει συνεχείς επιχειρήσεις διάρκειας εβδομάδων. Σύμφωνα με τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις, η κοινή επίθεση αποτελούνταν από πάνω από 200 μαχητικά αεροσκάφη που επιτέθηκαν σε 500 στόχους, στη μεγαλύτερη επίθεση στην ιστορία της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας.

Την Παρασκευή, οι πρώτες απώλειες (αρχική φάση) ανέφεραν 200+ νεκρούς στο Ιράν και εκατοντάδες τραυματίες (αρχικές εκτιμήσεις). Παρά τις διαβεβαιώσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, έχουν ήδη αναφερθεί περιστατικά μεταξύ αμάχων (π.χ. θύματα από σχολικές επιθέσεις).

Αυτές οι απεργίες θα πλήξουν τις παγκόσμιες οικονομικές προοπτικές, οι οποίες ήδη περιορίζονται από τον γεωοικονομικό κατακερματισμό (ομάδες κυρώσεων, διχασμός της αλυσίδας εφοδιασμού), σε συνδυασμό με την εξαιρετικά υψηλή ευαισθησία της αγοράς πετρελαίου (ασφάλιστρο κινδύνου Ορμούζ).

Από την άποψη της παγκόσμιας οικονομίας, η επίθεση ΗΠΑ/Ισραήλ εναντίον του Ιράν συμβαίνει εν μέσω αυξημένου γεωοικονομικού κατακερματισμού. Δεύτερον, το στρατιωτικό δόγμα των ΗΠΑ βασίζεται σε μια σταδιακή κλιμάκωση, από τον εξαναγκασμό στην παράλυση και στο πολιτικό αποτέλεσμα.Φάση 1: Σοκ . Στόχευση ηγεσίας, πυρηνική/πυραυλική καταστολή και ψυχολογική κυριαρχία.
Φάση 2: Παράλυση του συστήματος . Στόχος η καταστροφή της αεράμυνας, η διατάραξη της διοίκησης του IRGC και η κλιμάκωση της οικονομικής απομόνωσης.
Φάση 3: Πολιτικό Αποτέλεσμα . Με στρατηγικό στόχο την εσωτερική κατάρρευση ή τη διαπραγματευμένη συνθηκολόγηση.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι στρατιωτικές φάσεις δεν εξασφαλίζουν καμία πολιτική επίλυση.

Το σενάριο τεσσάρων εβδομάδων του Τραμπ

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Πρόεδρος Τραμπ απέφυγε τους δημοσιογράφους επειδή η λογική των επιθέσεων ΗΠΑ/Ισραήλ στο Ιράν - ο σχεδιασμός του Ιράν για προληπτική επίθεση εναντίον αμερικανικών συμφερόντων - αποδείχθηκε αναληθής, όπως έχει παραδεχτεί η κοινότητα των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών.

Στη συνέντευξη της Κυριακής με την βρετανική Daily Mail, ο Πρόεδρος Τραμπ αποκάλυψε ένα πιθανό χρονοδιάγραμμα για τον πόλεμο με το Ιράν, υπονοώντας ότι οι μάχες θα μπορούσαν να συνεχιστούν για ένα μήνα: «Ήταν πάντα μια διαδικασία τεσσάρων εβδομάδων . Υπολογίζαμε ότι θα ήταν περίπου τέσσερις εβδομάδες. Ήταν πάντα μια διαδικασία τεσσάρων εβδομάδων, οπότε - όσο ισχυρή κι αν είναι, είναι μια μεγάλη χώρα, θα χρειαστούν τέσσερις εβδομάδες - ή λιγότερο».

Ας μοντελοποιήσουμε, λοιπόν, το σενάριο του 1 μήνα που συμβαίνει στο πλαίσιο του αυξημένου γεωοικονομικού κατακερματισμού (όχι του Β' Ψυχρού Πολέμου). Σε αυτήν την περίπτωση, η στρατηγική των ΗΠΑ για σταδιακή κλιμάκωση λειτουργεί ατελώς. Ως αποτέλεσμα, η πιο ρεαλιστική οδός είναι η ελεγχόμενη κλιμάκωση χωρίς την κατάρρευση του καθεστώτος στο Ιράν.

Το σενάριο αυτό ενέχει νέους κινδύνους, επειδή σε αυτό το σενάριο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιδιώκουν να υποβαθμίσουν την ιρανική στρατηγική ικανότητα αρκετά ώστε να επιβάλουν μια επαναφορά της αποτροπής, αποφεύγοντας παράλληλα τον χερσαίο πόλεμο. Το Ιράν αντιδρά ασύμμετρα, αλλά αποφεύγει ενέργειες που πυροδοτούν την αμερικανική εισβολή. Το πιθανό αποτέλεσμα είναι η στρατιωτική επιτυχία, αλλά και το πολιτικό αδιέξοδο και το οικονομικό σοκ σε μια πολύ δύσκολη ιστορική στιγμή.

Πολιτική αναταραχή, οικονομική αβεβαιότητα, αστάθεια της αγοράς

Όσον αφορά τη διάρκεια, οι επιθέσεις ΗΠΑ/Ισραήλ θα χρησιμοποιήσουν την πρώτη εβδομάδα για να σοκάρουν και να επιδείξουν, με ακριβείς επιθέσεις σε πυρηνικές υποδομές, βάσεις του IRGC και αεράμυνες. Το Ιράν εξαπολύει πυραυλικές ομοβροντίες προς το Ισραήλ και τις περιφερειακές βάσεις των ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ, οι κυβερνοεπιθέσεις επεκτείνονται και στις δύο κατευθύνσεις.

Από πολιτική άποψη, υπάρχει ένα εγχώριο φαινόμενο συσπείρωσης γύρω από τη σημαία στο Ιράν. Τα κράτη του Κόλπου υποστηρίζουν σιωπηλά τις ΗΠΑ, αλλά ζητούν αποκλιμάκωση και στοιχήματα αντιστάθμισης κινδύνου. Από οικονομικής άποψης, η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύεται απότομα, με ασφάλιστρα κινδύνου 20-30% και αιχμές στην ασφάλιση πλοίων στον Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων 2-3 εβδομάδων, οι επιθέσεις ΗΠΑ/Ισραήλ επιδιώκουν να επιφέρουν παράλυση του συστήματος στο Ιράν. Εάν μέχρι τότε δεν υπάρξει απτή ρήξη μεταξύ των ελίτ στο εσωτερικό του Ιράν, η ουδετερότητα του Παγκόσμιου Νότου αυξάνεται και η συνοχή των δυτικών συμμαχιών αρχίζει να δείχνει σημάδια, οι κίνδυνοι κλιμάκωσης αναγκάζουν τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να λάβουν διπλωματική άμυνα. Έτσι, την τέταρτη εβδομάδα θα δούμε διαπραγματευμένες πιέσεις σταθεροποίησης και από τις δύο πλευρές. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια αποτελεσματική εκεχειρία χωρίς συμφωνία.

Αλλά από οικονομικής άποψης, ο αδικαιολόγητος πόλεμος του 1 μήνα θα οδηγήσει σε ενεργειακό σοκ, με την τιμή του πετρελαίου να εκτοξεύεται στα 115-140 δολάρια, τις τιμές του φυσικού αερίου να αυξάνονται μέσω του ναυτιλιακού κινδύνου και τα στρατηγικά αποθέματα να απελευθερώνονται εν μέρει. Στη ναυτιλία και το εμπόριο, τα ασφάλιστρα στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο θα μπορούσαν να διπλασιαστούν ή να τριπλασιαστούν, ενώ οι χρόνοι παράδοσης θα μπορούσαν να επιμηκυνθούν λόγω των σοκ στα αποθέματα.

Η μακροοικονομική επίδραση είναι ο αυξημένος πληθωρισμός, καθώς οι τιμές της ενέργειας συνδυάζονται με το αυξανόμενο κόστος στις μεταφορές, τα τρόφιμα και τη μεταποίηση, οι κεντρικές τράπεζες αναβάλλουν τις αναμενόμενες μειώσεις των επιτοκίων και η παγκόσμια ανάπτυξη επιβραδύνεται. Στις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι αναδυόμενες αγορές θα υποφέρουν από εκροές κεφαλαίων. Οι πολιτικές οικονομίες υποαποδίδουν, καθώς οι τομείς της άμυνας και της ενέργειας υπεραποδίδουν. Τα περιουσιακά στοιχεία υψηλού κινδύνου ενδέχεται να μην καταρρεύσουν, αλλά θα παρουσιάσουν εξαιρετική μεταβλητότητα.

Η κλιμάκωση πολλαπλασιάζει τους κινδύνους στην περιοχή και στον κόσμο

Οι συνολικοί θάνατοι θα μπορούσαν να φτάσουν τους 15.000-35.000, εκ των οποίων το ένα τρίτο ή οι μισοί θα ήταν άμαχοι. Ο αριθμός των τραυματιών θα μπορούσε να εκτοξευθεί στους 60.000-120.000. Ενώ ο αριθμός των εκτοπισμένων θα μπορούσε να ανέλθει σε 2-4 εκατομμύρια.

Η παγκόσμια αύξηση του πληθωρισμού θα μπορούσε να ανέλθει σε 1-1,5 ποσοστιαίες μονάδες. Το ΑΕΠ της Μέσης Ανατολής θα μπορούσε να υποστεί αρνητικό ρίσκο από -5-8% και οι προοπτικές παγκόσμιας ανάπτυξης θα υποβαθμίζονταν κατά -0,7%.

Όπως και οι εμπορικοί πόλεμοι του Τραμπ, δεν θα έφερνε οικονομικούς νικητές. Αλλά θα μπορούσε να ωθήσει την παγκόσμια οικονομία πιο κοντά σε μια ακμή. Θα ήταν τόσο αδικαιολόγητο όσο οι πόλεμοι δι' αντιπροσώπων στην Ουκρανία, τη Γάζα και αλλού στη Μέση Ανατολή. Και τελικά, οι πολίτες θα πλήρωναν τον λογαριασμό και οι εσωτερικοί συνεργάτες των αμυντικών εργολάβων θα καρπώνονταν τα κέρδη.

Πηγή:antiwar.com