Το νέο γεωπολιτικό παζλ στη Συρία

Η Συρία εισέρχεται σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση, καθώς οι συγκρούσεις στο Χαλέπι μεταξύ του καθεστώτος της Δαμασκού υπό την ηγεσία των «μετανοημένων τζιχαντιστών» της Hayat Tahrir al‑Sham (HTS) και των κουρδικών Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) απειλούν να τινάξουν στον αέρα την εύθραυστη «μεταπολεμική» ισορροπία που διαμορφώθηκε μετά την πτώση του Μπασάρ αλ‑Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.

Η επίσημη κήρυξη «ολοκληρωτικού πολέμου» από την κυβέρνηση του προέδρου Άχμεντ αλ‑Σαράα εναντίον των κουρδικών συνοικιών Σικ Μακσούντ και Ασραφίγια δεν μοιάζει να αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο μεμονωμένων εχθροπραξιών αλλά να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό παζλ, στο οποίο διασταυρώνονται τα συμφέροντα των ΗΠΑ, της Τουρκίας, του Ισραήλ και άλλων περιφερειακών δυνάμεων.

Οι μάχες ξέσπασαν λίγο μετά το “πάγωμα” των διαπραγματεύσεων για την «ενσωμάτωση» των SDF στον νέο συριακό στρατό και αμέσως μετά τη συνάντηση Σύρων και Ισραηλινών αξιωματούχων στο Παρίσι υπό την αιγίδα των ΗΠΑ. Παρά τις συνομιλίες της 4ης Ιανουαρίου στη Δαμασκό, με επικεφαλής τον διοικητή των SDF, Μαζλούμ Άμπντι, δεν επιτεύχθηκε συμφωνία, αναδεικνύοντας πόσο εύθραυστη παραμένει κάθε προσπάθεια πολιτικής διευθέτησης στην μετεμφυλιακή Συρία.

Η κυβέρνηση της HTS επέβαλε απαγόρευση κυκλοφορίας στις κουρδικές συνοικίες, ανακοίνωσε «ανθρωπιστικούς διαδρόμους» και ξεκαθάρισε ότι «κόκκινη γραμμή» της παραμένει το τρίπτυχο «Ένα κράτος, μία κυβέρνηση, ένας στρατός». Δεκάδες χιλιάδες άμαχοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, ενώ τουλάχιστον 12 άνθρωποι σκοτώθηκαν μέσα σε δύο ημέρες βομβαρδισμών και συγκρούσεων. Η συγκέντρωση σχεδόν 80 αρμάτων μάχης γύρω από τις συνοικίες και ο πεντάμηνος αποκλεισμός περιοχών με περίπου 600.000 κατοίκους δείχνουν ότι η Δαμασκός επιλέγει τη στρατιωτική αντιπαράθεση αντί του συμβιβασμού.
Η Ουάσιγκτον νίπτει τας χείρας της

Οι SDF προειδοποίησαν ότι η κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει σε νέο εμφύλιο πόλεμο, ενώ η συμπρόεδρος της Αυτόνομης Διοίκησης Βορείου και Ανατολικής Συρίας και ηγετικό στέλεχος των Κούρδων, Ιλχάμ Άχμεντ, κάλεσε την κυβέρνηση να αναζητήσει «ρεαλιστική και βιώσιμη λύση μέσω διαλόγου». Ωστόσο, η διεθνής σιωπή και η περιορισμένη αντίδραση της Ουάσιγκτον –που περιορίστηκε σε εκκλήσεις για «αυτοσυγκράτηση»– υπογραμμίζουν ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη στοιχηθεί πίσω από το νέο καθεστώς της Δαμασκού, παρά το τζιχαντιστικό του παρελθόν, εμφανιζόμενες έτοιμες να “αδειάσουν” πολιτικά τους Κούρδους συμμάχους τους, τους ίδιους που αξιοποίησαν ως κύρια δύναμη κρούσης στη διάρκεια του πολυετούς εμφυλίου.

Για την Ουάσιγκτον, η Συρία αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της προσπάθειας να εκτοπιστεί η επιρροή της Ρωσίας και της Κίνας από τη Μέση Ανατολή και να ευθυγραμμιστούν η Άγκυρα και το Τελ Αβίβ σε μια κοινή γραμμή αντιπαράθεσης με το Ιράν. Η αιματοχυσία στη Γάζα, ο πόλεμος με τη Χεζμπολάχ, η αλλαγή καθεστώτος στη Δαμασκό και οι πιέσεις προς την Τεχεράνη συνδέονται σε μια ενιαία στρατηγική, στην οποία οι Κούρδοι αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως εργαλείο διαπραγμάτευσης και όχι ως αυτόνομος πολιτικός παράγοντας.

Η Τουρκία, βασικός υποστηρικτής του καθεστώτος της HTS, απαιτεί τη διάλυση των SDF χωρίς πολιτικά ανταλλάγματα, φοβούμενη ότι μια αυτόνομη κουρδική οντότητα στα σύνορά της θα ενισχύσει το PKK και θα αποσταθεροποιήσει το εσωτερικό της. Παράλληλα, το Ισραήλ επιχειρεί να διευρύνει την επιρροή του στη Συρία, προωθώντας σχέδια οικονομικής συνεργασίας και ζωνών «ανάπτυξης» υπό αμερικανική εποπτεία, ενώ την ίδια στιγμή ανταγωνίζεται την Άγκυρα για τον έλεγχο της Δαμασκού.
Το αίτημα για συνταγματική μεταρρύθμιση

Σε αυτό το πλαίσιο, το διάταγμα που εξέδωσε την Παρασκευή ο πρόεδρος αλ‑Σαράα αναγνωρίζοντας την κουρδική γλώσσα, το Νεβρόζ και την αποκατάσταση της ιθαγένειας σε χιλιάδες Κούρδους παρουσιάστηκε ως χειρονομία συμφιλίωσης. Όμως ήρθε ταυτόχρονα με νέα αεροπορικά πλήγματα κατά των SDF στο Χαλέπι, γεγονός που τροφοδοτεί τις ανησυχίες για το άνοιγμα ενός νέου κύκλου παρατεταμένων συγκρούσεων στη χώρα. Όπως σημειώνουν αναλυτές, το μέτρο «θα κριθεί από τη συμπεριφορά και όχι από τα λόγια».

Αλλωστε, η πολιτική ηγεσία των Κούρων χαιρέτησε μεν την κίνηση σαν «πρώτο βήμα» αλλά έσπευσε να υπογραμμίσει πως τα μέτρα “δεν εκπληρώνουν τις προσδοκίες και ελπίδες του συριακού λαού» σημειώνοντας πως τα δικαιώματα όλων των μειονοτήτων θα πρέπει να προστατεύονται από το ίδιο το Σύνταγμα της χώρας.

Η προσωρινή αποχώρηση των κουρδικών δυνάμεων ανατολικά του Ευφράτη μπορεί επομένως να αποτρέψει μια άμεση γενίκευση των συγκρούσεων, δεν λύνει όμως το βασικό πρόβλημα. Πώς θα ενωθεί μια χώρα τόσο βαθιά διχασμένη, με ισλαμική κυβέρνηση στη Δαμασκό, μειονότητες που ανησυχούν για την επιβίωση τους και ισχυρούς εξωτερικούς παράγοντες που βλέπουν τη Συρία ως πεδίο ανταγωνισμού. Το Χαλέπι γίνεται έτσι για μία ακόμα φορά σύμβολο μιας σύγκρουσης που δεν έχει τελειώσει, απλώς άλλαξε μορφή.

Πηγή:neostrategy.gr