Η κυβέρνηση της Τουρκίας ανακοίνωσε επίσημα τον τερματισμό των μακροχρόνιων συμφωνιών για τον αγωγό αργού πετρελαίου μεταξύ Ιράκ και Τουρκίας, με ισχύ από τις 27 Ιουλίου 2026. Υπογεγραμμένη από τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και δημοσιευμένη στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της Τουρκίας, η απόφαση τερματίζει μια συμφωνία που χρονολογείται από το 1973 και επέτρεπε τις εξαγωγές αργού πετρελαίου από την περιοχή Κιρκούκ του Ιράκ στο μεσογειακό λιμάνι Τσεϊχάν της Τουρκίας. Με τον αγωγό να είναι ανενεργός για περισσότερα από δύο χρόνια λόγω διαφορών διαιτησίας και εντάσεων μεταξύ της κεντρικής κυβέρνησης του Ιράκ στη Βαγδάτη και της ημιαυτόνομης Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν (KRG), η τερματισμός εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το εάν η Άγκυρα επιδιώκει μια νέα στρατηγική κατεύθυνση ή αυξάνει ακούσια τους οικονομικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους.
Για πάνω από πέντε δεκαετίες, ο αγωγός Κιρκούκ-Τσεϊχάν, μήκους 960 χιλιομέτρων, αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ενεργειακής συνεργασίας Τουρκίας-Ιράκ. Αρχικά σχεδιασμένος για τη μεταφορά έως και 1,6 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα (bpd), η πραγματική απόδοση του αγωγού ήταν συνήθως χαμηλότερη λόγω των απαιτήσεων συντήρησης και των απειλών για την ασφάλεια. Αρχικά δημιουργήθηκε μέσω διακυβερνητικής συμφωνίας του 1973, η οποία ανανεώθηκε πρόσφατα το 2010 για 15 επιπλέον χρόνια, και παρείχε στην Τουρκία σημαντικά έσοδα από τη διαμετακόμιση και ενίσχυσε τη γεωπολιτική της θέση ως ενεργειακού διαδρόμου. Ωστόσο, οι δραστηριότητες αντιμετώπισαν σοβαρές διαταραχές το 2014 μετά από επιθέσεις μαχητών του Ισλαμικού Κράτους, οι οποίες ανακατευθύναν τις εξαγωγές πετρελαίου προς τα κανάλια που ελέγχονται από την KRG. Αυτές οι μη εξουσιοδοτημένες εξαγωγές οδήγησαν σε διαιτητική απόφαση τον Μάρτιο του 2023 από το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο στο Παρίσι, η οποία διέταζε την Τουρκία να καταβάλει στο Ιράκ περίπου 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια για μεταφορές πετρελαίου που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2014 και 2018 χωρίς τη συγκατάθεση της Βαγδάτης. Μετά την απόφαση, η Άγκυρα σταμάτησε εντελώς τις λειτουργίες του αγωγού.
Το παρατεταμένο κλείσιμο έχει επηρεάσει σημαντικά και τις δύο χώρες, υπογραμμίζοντας την ουσιαστική οικονομική αξία του αγωγού. Το Ιράκ, ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός του ΟΠΕΚ με περίπου 4,4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα από το 2023, έχασε μια κρίσιμη διαδρομή εξαγωγής που προηγουμένως αντιπροσώπευε περίπου το 0,5% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Η Τουρκία υπέστη επίσης αξιοσημείωτες οικονομικές απώλειες από την αναστολή των ετήσιων τελών διέλευσης. Πριν από το κλείσιμό του, ο αγωγός μετέφερε περίπου 500.000 βαρέλια την ημέρα, πολύ κάτω από τη μέγιστη χωρητικότητά του. Η αυξημένη εξάρτηση του Ιράκ από τα νότια λιμάνια εξαγωγής έχει εκθέσει την οικονομία του σε αυξημένη γεωπολιτική αστάθεια, ιδίως γύρω από το ζωτικής σημασίας Στενό του Ορμούζ. Εν τω μεταξύ, η Τουρκία αντιμετωπίζει συνεχιζόμενες διαιτητικές διαφορές, έχοντας ασκήσει έφεση κατά της αρχικής απόφασης, με μια πρόσθετη αγωγή διαιτησίας που ζητά περαιτέρω αποζημίωση να μην έχει ακόμη επιλυθεί.
Οι πρόσφατες εξελίξεις υποδηλώνουν πιθανή πρόοδο στις διαπραγματεύσεις. Η ιρακινή ομοσπονδιακή κυβέρνηση και η περιφερειακή κυβέρνηση του Ιράκ κατέληξαν πρόσφατα σε προσωρινή συμφωνία βάσει της οποίας η περιφερειακή κυβέρνηση του Ιράκ θα προμηθεύει τουλάχιστον 230.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως για εξαγωγή μέσω Τουρκίας, αντιμετωπίζοντας επείγουσες οικονομικές ανάγκες στο βόρειο Ιράκ. Ωστόσο, τα ανεπίλυτα ζητήματα με τις διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή εξακολουθούν να θέτουν προκλήσεις. Παραμένει ασαφές εάν η λήξη της τρέχουσας συμφωνίας από την Τουρκία θα διευκολύνει ή θα περιπλέξει τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Η απόφαση τερματισμού της συνεργασίας της Άγκυρας φαίνεται να πηγάζει από τη δυσαρέσκεια με τη χρήση του αγωγού και σηματοδοτεί την πρόθεση της Τουρκίας να δημιουργήσει μια ανανεωμένη ενεργειακή συνεργασία. Η Τουρκία υπέβαλε πρόσφατα ένα σχέδιο πρότασης στη Βαγδάτη με στόχο την επέκταση της διμερούς συνεργασίας στους τομείς του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, των πετροχημικών και της ηλεκτρικής ενέργειας. Ένας αξιωματούχος του ιρακινού υπουργείου πετρελαίου επιβεβαίωσε ότι η Βαγδάτη εξετάζει επί του παρόντος την πρόταση. Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν τονίσει τις σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές αγωγών, τονίζοντας τη σημασία τους για περιφερειακές πρωτοβουλίες όπως ο Δρόμος Ανάπτυξης - ένας προτεινόμενος διάδρομος μεταφοράς που συνδέει τη Βασόρα στο νότιο Ιράκ με την Τουρκία και στη συνέχεια με την Ευρώπη. Αυτό το έργο θα μπορούσε να υποστηρίξει την επέκταση των υποδομών αγωγών προς τα νότια και να ενισχύσει τις επενδύσεις σε διυλιστήρια και πετροχημικά στο Ceyhan.
Ωστόσο, η απόφαση τερματισμού έχει προκαλέσει έντονη εσωτερική πολιτική κριτική, αναδεικνύοντας μακροχρόνιες αντιπαραθέσεις σχετικά με τις αποφάσεις της Τουρκίας για την ενεργειακή πολιτική. Ο Ντενίζ Γιαβουζιλμάζ, αναπληρωτής ηγέτης αρμόδιος για την ενεργειακή πολιτική στο κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης της Τουρκίας, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), επέκρινε το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) για κακή διαχείριση των εξαγωγών πετρελαίου που αφορούν την KRG. Είπε ότι αυτό είχε ως αποτέλεσμα καθαρό πρόστιμο διαιτησίας ύψους 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων, λαμβάνοντας υπόψη την αξίωση της Τουρκίας ύψους 500 εκατομμυρίων δολαρίων για μη καταβληθέντα τέλη διέλευσης. Ο Γιαβουζιλμάζ υποστήριξε ότι η τερματισμός της συμφωνίας του 1973 στοχεύει στην αποδυνάμωση των νομικών πλαισίων που προστατεύουν από τις μη εξουσιοδοτημένες εξαγωγές πετρελαίου και πρότεινε νομικές ενέργειες κατά των υπεύθυνων αξιωματούχων.
Οι ενεργειακοί αναλυτές έχουν επίσης εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με τη λήξη της συμφωνίας. Ο πρώην Διευθύνων Σύμβουλος της BOTAŞ, Gökhan Yardım, υποστήριξε ότι η κίνηση της Τουρκίας χρησιμεύει ως διπλωματική πίεση που στοχεύει στο να εξαναγκάσει το Ιράκ να παραιτηθεί από τις αξιώσεις αποζημίωσης που σχετίζονται με τη ρήτρα αυτόματης πενταετούς ανανέωσης της συμφωνίας. Ο Ali Arif Aktürk, πρώην επικεφαλής του τμήματος φυσικού αερίου της BOTAŞ, χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις Βαγδάτης-Ερμπίλ ως βαθιά αδιέξοδες, οι οποίες περιπλέκονται περαιτέρω από τις πρόσφατες επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε πετρελαιοπηγές της KRG, οι οποίες έχουν μειώσει την περιφερειακή παραγωγή πετρελαίου σε μόλις 80.000 βαρέλια την ημέρα. Ο Aktürk συνέδεσε την απόφαση λήξης της Τουρκίας με τα αναμενόμενα αποτελέσματα της διαιτησίας, τονίζοντας τους αυξανόμενους γεωπολιτικούς κινδύνους.
Περαιτέρω αξιολογήσεις εμπειρογνωμόνων έχουν εντοπίσει σημαντικές προκλήσεις που σχετίζονται με τον τερματισμό. Οι παρατηρητές σημειώνουν ότι μια νέα συμφωνία θα μπορούσε ενδεχομένως να περιορίσει τις εξαγωγές πετρελαίου αποκλειστικά μέσω του Κρατικού Οργανισμού Εμπορίας Πετρελαίου (SOMO) του Ιράκ, γεγονός που θα μπορούσε να μειώσει την αυτονομία της KRG. Ορισμένοι Τούρκοι αναλυτές θεωρούν την απόφαση ως μια στρατηγική μετατόπιση που αποσκοπεί στην απόρριψη παρωχημένων συμφωνιών, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα ζητήσει μια ταχεία επίλυση για να διασφαλιστεί η οικονομική σταθερότητα και να προσελκυστούν επενδύσεις στο Ιράκ.
Η πορεία προς μια ανανεωμένη ενεργειακή συμφωνία αντιμετωπίζει πολλά τεχνικά, οικονομικά και διπλωματικά εμπόδια. Η ενσωμάτωση νέων λειτουργικών όρων, η αντιμετώπιση των ελλειμμάτων εσόδων και η ευθυγράμμιση των εσωτερικών πολιτικών προτεραιοτήτων με τις διεθνείς υποχρεώσεις διαιτησίας παραμένουν σημαντικές προκλήσεις. Παρόλο που η Τουρκία έχει σημειώσει πρόοδο στην προώθηση της εγχώριας ενεργειακής ανεξαρτησίας και στη διαφοροποίηση των καναλιών εισαγωγών της, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ευπάθειες που προκύπτουν από την περιφερειακή αστάθεια και τις ανεπίλυτες υποθέσεις διαιτησίας - κάτι που επισημάνθηκε πιο πρόσφατα από τις ανανεωμένες εντάσεις γύρω από το Στενό του Ορμούζ.
Καθώς πλησιάζει η προθεσμία του Ιουλίου 2026, η εξασφάλιση μιας ολοκληρωμένης νέας συμφωνίας θα μπορούσε να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια του ΝΑΤΟ στη νοτιοανατολική περιοχή και να υποστηρίξει την περιφερειακή σταθερότητα. Ωστόσο, χωρίς να επιλύσει θεμελιώδεις διαφορές, η Τουρκία διατρέχει τον κίνδυνο να υποστεί διαρκείς οικονομικές απώλειες, αυξημένη γεωπολιτική έκθεση και μειωμένη στρατηγική επιρροή, περιορίζοντας το περιθώριο για τη δημιουργία ενός σταθερού ενεργειακού πλαισίου πριν από την εμφάνιση μελλοντικών διαταραχών.
Επισημαίνεται ότι με ανακοίνωση της κυβέρνησης της Τουρκίας, η απόφαση αυτή σηματοδοτεί ένα σημαντικό νομικό και γεωπολιτικό βήμα στον επαναπροσδιορισμό των όρων της ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Ιράκ, καθώς η αρχική συμφωνία διέπει τους όρους λειτουργίας και διέλευσης του αγωγού αργού πετρελαίου Κιρκούκ-Τσεϊχάν για πάνω από πέντε δεκαετίες.
Οι λόγοι για τον τερματισμό δεν έχουν ακόμη γνωστοποιηθεί επίσημα, αλλά η κίνηση αναμένεται να έχει ευρείες επιπτώσεις στο περιφερειακό εμπόριο ενέργειας, τις λειτουργίες αγωγών και τις διπλωματικές σχέσεις.
Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου από το βόρειο Ιράκ μέσω του τουρκικού λιμανιού Τσεϊχάν έχουν σταματήσει από τις 25 Μαρτίου 2023, μετά από νομικές ενέργειες του ομοσπονδιακού υπουργείου πετρελαίου του Ιράκ κατά του υπουργείου ενέργειας της Τουρκίας. Η διακοπή έχει κοστίσει στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, την περιοχή και τις πετρελαϊκές εταιρείες περισσότερα από 25 δισεκατομμύρια δολάρια.
Την περασμένη εβδομάδα, το Υπουργείο Πετρελαίου στη Βαγδάτη ενέκρινε τους όρους μιας νέας συμφωνίας για την εξαγωγή πετρελαίου από το ιρακινό Κουρδιστάν.
Πηγή: turkishminute.com
.gif)
0 Σχόλια