Από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, οι σκληρές κυρώσεις, η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση μεταξύ των κρατών μελών του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ) σχετικά με τις ρωσικές τακτικές πληροφοριών και οι ενισχυμένες επιχειρήσεις αντικατασκοπείας έχουν καταστήσει τις παραδοσιακές μεθόδους συλλογής πληροφοριών του Κρεμλίνου σχεδόν αδύνατες. Μετά τις εκτεταμένες απελάσεις Ρώσων διπλωματών από χώρες του ΝΑΤΟ το 2022, οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών μεταπήδησαν από την παραδοσιακή κατασκοπεία με εκπαιδευμένους πράκτορες υπό διπλωματική κάλυψη σε πιο διάχυτη στρατολόγηση ευάλωτων ομάδων.
Η Ρωσική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB) και η Κεντρική Διεύθυνση του Γενικού Επιτελείου των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων (GRU) εκμεταλλεύονται κοινωνικά, οικονομικά και νομικά περιθωριοποιημένες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των Ουκρανών προσφύγων και των Ρώσων μεταναστών, για συλλογή πληροφοριών και δολιοφθορά.
Αυτοί οι νεοσύλλεκτοι συχνά δεν γνωρίζουν ότι συμμετέχουν σε ρωσικές επιχειρήσεις και δεν λαμβάνουν καμία υποστήριξη από το Κρεμλίνο όταν συλλαμβάνονται.
Οι ρωσικές επιχειρήσεις πληροφοριών σε χώρες όπως η Πολωνία και η Τσεχία επικεντρώνονται λιγότερο στην παραδοσιακή συλλογή πληροφοριών και περισσότερο στη δημιουργία πανικού, στην υπονόμευση της κοινωνικής συνοχής και στην αποδυνάμωση της υποστήριξης του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία, εκμεταλλευόμενες τους τοπικούς φόβους και τις διαιρέσεις.
Η ετήσια έκθεση της Τσεχικής Υπηρεσίας Πληροφοριών Ασφαλείας για το 2024, η οποία δημοσιεύθηκε στις 10 Ιουλίου, κατέγραψε πληροφορίες σχετικά με τις επιχειρήσεις της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB) της Ρωσίας στη χώρα.
Η έκθεση διαπίστωσε ότι η FSB στρατολογούσε μετανάστες από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω Telegram για να συμμετάσχουν σε εγκληματικές δραστηριότητες με σκοπό την αποδυνάμωση της δημόσιας συνοχής, την υπονόμευση της εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση και τη μείωση της υποστήριξης προς την Ουκρανία (Seznam Zprávy , 9 Ιουνίου· Τσεχική Υπηρεσία Πληροφοριών Ασφαλείας , 10 Ιουλίου).
Ομοίως, τον Μάιο του 2024, η πολωνική αντικατασκοπεία συνέλαβε αρκετά άτομα ύποπτα για κατασκοπεία υπέρ της FSB (TVN24 , 20 Μαΐου 2024). Μεταξύ των συλληφθέντων ήταν πρόσφυγες από την Ουκρανία και τη Λευκορωσία που είχαν φτάσει στην Πολωνία μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Σύμφωνα με τις πολωνικές αρχές, αυτά τα άτομα στρατολογήθηκαν για να εγκαταστήσουν κρυφές κάμερες σε σιδηροδρομικούς κόμβους και να συλλέξουν πληροφορίες σχετικά με τις διαδρομές που χρησιμοποιούνται για την παροχή δυτικής στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία. Αυτά είναι μερικά από τα πολλά παραδείγματα που καταδεικνύουν πώς οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών εγκαταλείπουν τις παραδοσιακές τακτικές κατασκοπείας, ιδίως τις επιχειρήσεις υπό διπλωματική κάλυψη, υπέρ της στρατολόγησης ευάλωτων και ανεπίσημων πρακτόρων στις χώρες του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ).
Πριν από την ολοκληρωτική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών - κυρίως η Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR), διάδοχος της Πρώτης Αρχηγικής Διεύθυνσης της Σοβιετικής Επιτροπής Κρατικής Ασφάλειας (KGB), και η Κεντρική Διεύθυνση του Γενικού Επιτελείου των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων (GRU) - βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε διπλωματικές αποστολές για τη διεξαγωγή κατασκοπείας στο εξωτερικό.
Πριν από την ολοκληρωτική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών - κυρίως η Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR), διάδοχος της Πρώτης Αρχηγικής Διεύθυνσης της Σοβιετικής Επιτροπής Κρατικής Ασφάλειας (KGB), και η Κεντρική Διεύθυνση του Γενικού Επιτελείου των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων (GRU) - βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε διπλωματικές αποστολές για τη διεξαγωγή κατασκοπείας στο εξωτερικό.
Εκπαιδευμένοι πράκτορες εργάζονταν υπό διπλωματική κάλυψη σε ρωσικές πρεσβείες και προξενεία, συλλέγοντας στρατηγικές πληροφορίες και στρατολογώντας πράκτορες με πρόσβαση σε απόρρητα ή πολύτιμα δεδομένα σχετικά με τις χώρες του ΝΑΤΟ και της ΕΕ ( Nastoyashee Vremya, 30 Απριλίου 2023 ).
Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, το Κρεμλίνο εφάρμοζε ενεργά σοβιετικού τύπου ενεργητικές μεθόδους για να επηρεάσει ξένες κοινωνίες. Μέσω λομπιστών, πολιτικών, think tanks, μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, η Μόσχα προωθούσε αφηγήσεις ευνοϊκές για την ατζέντα της, συμπεριλαμβανομένων εκκλήσεων για άρση των κυρώσεων, ομαλοποίηση των σχέσεων ή «κατανόηση της θέσης της Ρωσίας». Αυτές οι οντότητες συχνά λειτουργούσαν σε μια ημι-νόμιμη γκρίζα ζώνη, δημοσιεύοντας άρθρα, προσφέροντας συμβουλευτικές υπηρεσίες και διοργανώνοντας διεθνή συνέδρια και στρογγυλές τράπεζες υπερασπιζόμενες τα συμφέροντα του Κρεμλίνου (Pallin και Oxenstierna, “ Russian Think Tanks and Soft Power ”, Αύγουστος 2017).
Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα ενός τέτοιου οργανισμού ήταν το «Ινστιτούτο Έρευνας Διαλόγου Πολιτισμών», που ιδρύθηκε στο Βερολίνο το 2016 από τον Βλαντιμίρ Γιακούνιν, στενό συνεργάτη του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν ( RIA Novosti , 1 Ιουλίου 2016). Το ινστιτούτο φιλοξένησε διεθνή φόρουμ και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης που προωθούσαν την ιδέα ενός πολυπολικού κόσμου, υποστήριζαν τη στάση της Ρωσίας στις παγκόσμιες υποθέσεις και επέκριναν την ηγεμονία των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Δυτικοί πολιτικοί και πρώην αξιωματούχοι συμμετείχαν συχνά σε αυτές τις εκδηλώσεις ( DW , 18 Σεπτεμβρίου 2018).
Μεμονωμένοι παράγοντες επιρροής λειτουργούσαν επίσης εντός ξένων οργανισμών για να προωθήσουν την ιδεολογία του Κρεμλίνου. Για παράδειγμα, η Μαρία Μπούτινα, φοιτήτρια και «ακτιβίστρια» με δεσμούς με το Κρεμλίνο, λειτούργησε ως άτυπος παράγοντας επιρροής, οικοδομώντας σχέσεις με πολιτικούς οργανισμούς και οργανισμούς άσκησης πίεσης στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της Εθνικής Ένωσης Όπλων (NRA). Στόχος της ήταν να δημιουργήσει ένα δίκτυο επιρροής για την αποδυνάμωση των αντιρωσικών πολιτικών στις Ηνωμένες Πολιτείες (BBC Russian, 17 Ιουλίου 2018 , 26 Απριλίου 2019 ).
Μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η αποτελεσματικότητα των παραδοσιακών μεθόδων κατασκοπείας μειώθηκε δραματικά. Οι δυτικές χώρες ενίσχυσαν τα μέτρα αντικατασκοπείας τους και απέλασαν εκατοντάδες διπλωμάτες που ήταν ύποπτοι ότι εργάζονταν για τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών, σε απάντηση στην επιθετικότητα του Κρεμλίνου. Η λειτουργία υπό διπλωματική κάλυψη έγινε αναποτελεσματική και εξαιρετικά επικίνδυνη, και οι παραδοσιακές μέθοδοι συλλογής πληροφοριών ήταν σχεδόν αδύνατες. Οι αυστηρές κυρώσεις, η αυξανόμενη επίγνωση των ρωσικών τακτικών μεταξύ των δυτικών κυβερνήσεων, η ενίσχυση των επιχειρήσεων αντικατασκοπείας εντός των χωρών του ΝΑΤΟ και η μαζική απέλαση Ρώσων διπλωματών υπονόμευσαν σημαντικά τα συνήθη εργαλεία κατασκοπείας της Μόσχας ( RBC , 10 Οκτωβρίου 2023).
Οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών αναγκάστηκαν να προσαρμόσουν τις τακτικές κατασκοπείας τους σε αυτές τις συνθήκες. Οι υπηρεσίες πληροφοριών άρχισαν να χρησιμοποιούν «πράκτορες του δρόμου», άτομα χωρίς επίσημη εκπαίδευση, διπλωματική ασυλία ή, συχνά, ακόμη και επίγνωση ότι συμμετείχαν σε επιχειρήσεις ξένων μυστικών υπηρεσιών (DW , 14 Οκτωβρίου 2024).
Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, το Κρεμλίνο εφάρμοζε ενεργά σοβιετικού τύπου ενεργητικές μεθόδους για να επηρεάσει ξένες κοινωνίες. Μέσω λομπιστών, πολιτικών, think tanks, μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, η Μόσχα προωθούσε αφηγήσεις ευνοϊκές για την ατζέντα της, συμπεριλαμβανομένων εκκλήσεων για άρση των κυρώσεων, ομαλοποίηση των σχέσεων ή «κατανόηση της θέσης της Ρωσίας». Αυτές οι οντότητες συχνά λειτουργούσαν σε μια ημι-νόμιμη γκρίζα ζώνη, δημοσιεύοντας άρθρα, προσφέροντας συμβουλευτικές υπηρεσίες και διοργανώνοντας διεθνή συνέδρια και στρογγυλές τράπεζες υπερασπιζόμενες τα συμφέροντα του Κρεμλίνου (Pallin και Oxenstierna, “ Russian Think Tanks and Soft Power ”, Αύγουστος 2017).
Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα ενός τέτοιου οργανισμού ήταν το «Ινστιτούτο Έρευνας Διαλόγου Πολιτισμών», που ιδρύθηκε στο Βερολίνο το 2016 από τον Βλαντιμίρ Γιακούνιν, στενό συνεργάτη του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν ( RIA Novosti , 1 Ιουλίου 2016). Το ινστιτούτο φιλοξένησε διεθνή φόρουμ και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης που προωθούσαν την ιδέα ενός πολυπολικού κόσμου, υποστήριζαν τη στάση της Ρωσίας στις παγκόσμιες υποθέσεις και επέκριναν την ηγεμονία των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Δυτικοί πολιτικοί και πρώην αξιωματούχοι συμμετείχαν συχνά σε αυτές τις εκδηλώσεις ( DW , 18 Σεπτεμβρίου 2018).
Μεμονωμένοι παράγοντες επιρροής λειτουργούσαν επίσης εντός ξένων οργανισμών για να προωθήσουν την ιδεολογία του Κρεμλίνου. Για παράδειγμα, η Μαρία Μπούτινα, φοιτήτρια και «ακτιβίστρια» με δεσμούς με το Κρεμλίνο, λειτούργησε ως άτυπος παράγοντας επιρροής, οικοδομώντας σχέσεις με πολιτικούς οργανισμούς και οργανισμούς άσκησης πίεσης στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της Εθνικής Ένωσης Όπλων (NRA). Στόχος της ήταν να δημιουργήσει ένα δίκτυο επιρροής για την αποδυνάμωση των αντιρωσικών πολιτικών στις Ηνωμένες Πολιτείες (BBC Russian, 17 Ιουλίου 2018 , 26 Απριλίου 2019 ).
Μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η αποτελεσματικότητα των παραδοσιακών μεθόδων κατασκοπείας μειώθηκε δραματικά. Οι δυτικές χώρες ενίσχυσαν τα μέτρα αντικατασκοπείας τους και απέλασαν εκατοντάδες διπλωμάτες που ήταν ύποπτοι ότι εργάζονταν για τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών, σε απάντηση στην επιθετικότητα του Κρεμλίνου. Η λειτουργία υπό διπλωματική κάλυψη έγινε αναποτελεσματική και εξαιρετικά επικίνδυνη, και οι παραδοσιακές μέθοδοι συλλογής πληροφοριών ήταν σχεδόν αδύνατες. Οι αυστηρές κυρώσεις, η αυξανόμενη επίγνωση των ρωσικών τακτικών μεταξύ των δυτικών κυβερνήσεων, η ενίσχυση των επιχειρήσεων αντικατασκοπείας εντός των χωρών του ΝΑΤΟ και η μαζική απέλαση Ρώσων διπλωματών υπονόμευσαν σημαντικά τα συνήθη εργαλεία κατασκοπείας της Μόσχας ( RBC , 10 Οκτωβρίου 2023).
Οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών αναγκάστηκαν να προσαρμόσουν τις τακτικές κατασκοπείας τους σε αυτές τις συνθήκες. Οι υπηρεσίες πληροφοριών άρχισαν να χρησιμοποιούν «πράκτορες του δρόμου», άτομα χωρίς επίσημη εκπαίδευση, διπλωματική ασυλία ή, συχνά, ακόμη και επίγνωση ότι συμμετείχαν σε επιχειρήσεις ξένων μυστικών υπηρεσιών (DW , 14 Οκτωβρίου 2024).
Οι ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών έστρεψαν τις προσπάθειές τους προς αλλοδαπούς από τρίτες χώρες που βρίσκονται σε κράτη μέλη του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων προσφύγων, μεταναστών, διεθνών φοιτητών και προσωρινών αλλοδαπών κατοίκων. Αυτές οι ομάδες συχνά έχουν περιορισμένη νομική, κοινωνική και πολιτική προστασία στις χώρες όπου διαμένουν, καθιστώντας τες βολικούς στόχους για μυστικές επιχειρήσεις. Η κοινωνική τους απομόνωση, το μερικές φορές παράτυπο νομικό καθεστώς, η περιορισμένη πρόσβαση στην αγορά εργασίας και το γενικό αίσθημα αποξένωσης τους καθιστούν πιο ευάλωτους στη χειραγώγηση, η οποία μπορεί να δημιουργήσει χάος και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στους κρατικούς θεσμούς ( EDM, 23 Απριλίου , 7 Μαΐου , 8 Νοεμβρίου 2024, 9 Απριλίου ).
Οι ρωσικές επιχειρήσεις πληροφοριών έχουν επίσης επεκταθεί σε εικονικές εκστρατείες. Τον Ιούνιο του 2024, το Κέντρο για την Καταπολέμηση της Παραπληροφόρησης στο πλαίσιο του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας δημοσίευσε μια έκθεση σχετικά με μια συντονισμένη εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με στόχο τη διάδοση παραπληροφόρησης σχετικά με τον «κίνδυνο» που θέτουν οι Ουκρανοί πρόσφυγες και την «απειλή από το ΝΑΤΟ» για την Ευρώπη, ιδίως την Πολωνία. Το Κρεμλίνο σχεδίασε αυτήν την εκστρατεία για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στην Ουκρανία και τους Ουκρανούς εντός του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τελικά να αποδυναμώσει την υποστήριξη για περαιτέρω στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία (Κέντρο για την Καταπολέμηση της Παραπληροφόρησης , 28 Ιουνίου 2024).
Η Πολωνία αποτελεί πρωταρχικό στόχο για επιχειρήσεις ρωσικής επιρροής, επειδή διαδραματίζει βασικό ρόλο στην υποστήριξη της Ουκρανίας ως υλικοτεχνικού κόμβου για την παράδοση δυτικών όπλων και ανθρωπιστικής βοήθειας ( Πρόεδρος της Πολωνίας , 23 Φεβρουαρίου). Επιπλέον, η Πολωνία ενισχύει ενεργά τις ένοπλες δυνάμεις της και εκσυγχρονίζει την υποδομή του ΝΑΤΟ στην επικράτειά της, καθιστώντας την στόχο υψηλής αξίας για εχθρικές δραστηριότητες πληροφοριών (βλ. EDM, 5 Φεβρουαρίου , 22 Οκτωβρίου 2024, 14 Ιανουαρίου , 4 Απριλίου ).
Οι πολωνικές υπηρεσίες αντικατασκοπείας, ιδίως η Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας (ABW), έχουν ήδη συλλάβει αρκετές δεκάδες άτομα που θεωρούνται ύποπτα για συνεργασία με ρωσικές υπηρεσίες όπως η FSB και η GRU ( Δημοκρατία της Πολωνίας , 21 Νοεμβρίου 2023). Μεταξύ των συλληφθέντων είναι πολίτες της Λευκορωσίας, της Ρωσίας και της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που έλαβαν καθεστώς πρόσφυγα ή προσωρινή προστασία στην Πολωνία μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας (βλ. EDM, 8 Μαΐου 29 , 9 Ιουνίου ) . Τον Μάρτιο του 2023, για παράδειγμα, η ABW της Πολωνίας συνέλαβε εννέα άτομα που θεωρούνται ύποπτα για εγκατάσταση κρυφών καμερών σε σιδηροδρομικούς κόμβους και δρόμους που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία. Το δίκτυο συντονιζόταν από τη Ρωσία και μετέδιδε δεδομένα μέσω κρυπτογραφημένων καναλιών ( The Moscow Times , 16 Μαρτίου 2023). Άλλα περιστατικά περιλαμβάνουν ύποπτη εμπλοκή σε εμπρηστικές επιθέσεις σε κέντρα logistics, απόπειρες δολιοφθοράς υποδομών και συντονισμό των λεγόμενων «ύπνιων πυρήνων» - μικρών ομάδων που είναι έτοιμες να διεξάγουν αποσταθεροποιητικές ενέργειες (βλ. EDM , 8 Μαΐου· βλ. Jamestown Perspectives , 27 Μαΐου· βλ. EDM , 29 Μαΐου).
Τέτοιες επιχειρήσεις δεν στοχεύουν γενικά στη συλλογή στρατηγικά σημαντικών πληροφοριών. Αντίθετα, αποσκοπούν στη δημιουργία πανικού, στην υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους Ουκρανούς πρόσφυγες και στην κλιμάκωση των κοινωνικών εντάσεων στην Ευρώπη. Οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες επιδιώκουν να αποδυναμώσουν την πολιτική βούληση για αντίσταση στη ρωσική επιρροή και να μειώσουν τη δημόσια υποστήριξη για τη συνέχιση της βοήθειας προς την Ουκρανία.
Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες γίνονται ιδανικοί στόχοι για τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών, κυρίως λόγω της κοινωνικής, νομικής και οικονομικής τους ευαλωτότητας. Οι ρωσικές υπηρεσίες εκμεταλλεύονται ιδιαίτερα τους Ουκρανούς πρόσφυγες που φτάνουν στην Πολωνία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Γερμανία και άλλες χώρες της ΕΕ. Έχουν υπάρξει περιπτώσεις όπου πράκτορες της FSB, που λειτουργούσαν υπό κάλυψη - για παράδειγμα, παριστάνοντας τους Λετονούς ή Λιθουανούς συνοριοφύλακες - διεξήγαγαν παρατεταμένες «συνομιλίες» με Ουκρανούς σε συνοριακά σημεία ελέγχου, σε στρατόπεδα διέλευσης, κέντρα φιλοξενίας, ακόμη και κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων μετανάστευσης ( RBC-Ουκρανία , 23 Αυγούστου). Αυτές οι συνεντεύξεις περιλαμβάνουν ερωτήσεις σχετικά με το βιογραφικό, τον τόπο διαμονής στην Ουκρανία, πιθανές επαφές με την Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU) ή τις Ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις, πληροφορίες για την εφοδιαστική στο μέτωπο, αξιολογήσεις των προμηθειών όπλων της Δύσης, καθώς και κοινωνικές συνδέσεις στην Ευρώπη.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται σε εφήβους και νεαρούς άνδρες που βρίσκονται σε ευάλωτες καταστάσεις, όπως επιβεβαιώνεται από έρευνες στην Πολωνία, την Τσεχία και τη Γερμανία. Αναφορές έχουν δείξει ότι η GRU έχει στρατολογήσει νεαρούς Ουκρανούς πρόσφυγες μέσω του Telegram για να σαμποτάρει τις δυτικές οδούς βοήθειας και ότι μετανάστες προσλήφθηκαν μέσω του Telegram για κατασκοπεία, εμπρησμό και άλλες επιχειρήσεις ( Seznam Zprávy , 9 Ιουνίου· Τσεχική Υπηρεσία Πληροφοριών Ασφαλείας , 10 Ιουλίου).
Οι ρωσόφωνοι μετανάστες σε χώρες του ΝΑΤΟ έχουν κατά καιρούς γίνει αντικείμενα πολιτικής καχυποψίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διακρίσεων. Σύμφωνα με μια μελέτη του έργου OutRush, η οποία πήρε συνεντεύξεις από περισσότερους από 8.000 Ρώσους μετανάστες που ζουν σε χώρες του ΝΑΤΟ, ωστόσο, έχει σημειωθεί αισθητή μείωση των διακρίσεων εις βάρος των Ρώσων από το 2022.
Οι ρωσικές επιχειρήσεις πληροφοριών έχουν επίσης επεκταθεί σε εικονικές εκστρατείες. Τον Ιούνιο του 2024, το Κέντρο για την Καταπολέμηση της Παραπληροφόρησης στο πλαίσιο του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας δημοσίευσε μια έκθεση σχετικά με μια συντονισμένη εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με στόχο τη διάδοση παραπληροφόρησης σχετικά με τον «κίνδυνο» που θέτουν οι Ουκρανοί πρόσφυγες και την «απειλή από το ΝΑΤΟ» για την Ευρώπη, ιδίως την Πολωνία. Το Κρεμλίνο σχεδίασε αυτήν την εκστρατεία για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στην Ουκρανία και τους Ουκρανούς εντός του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τελικά να αποδυναμώσει την υποστήριξη για περαιτέρω στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία (Κέντρο για την Καταπολέμηση της Παραπληροφόρησης , 28 Ιουνίου 2024).
Η Πολωνία αποτελεί πρωταρχικό στόχο για επιχειρήσεις ρωσικής επιρροής, επειδή διαδραματίζει βασικό ρόλο στην υποστήριξη της Ουκρανίας ως υλικοτεχνικού κόμβου για την παράδοση δυτικών όπλων και ανθρωπιστικής βοήθειας ( Πρόεδρος της Πολωνίας , 23 Φεβρουαρίου). Επιπλέον, η Πολωνία ενισχύει ενεργά τις ένοπλες δυνάμεις της και εκσυγχρονίζει την υποδομή του ΝΑΤΟ στην επικράτειά της, καθιστώντας την στόχο υψηλής αξίας για εχθρικές δραστηριότητες πληροφοριών (βλ. EDM, 5 Φεβρουαρίου , 22 Οκτωβρίου 2024, 14 Ιανουαρίου , 4 Απριλίου ).
Οι πολωνικές υπηρεσίες αντικατασκοπείας, ιδίως η Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας (ABW), έχουν ήδη συλλάβει αρκετές δεκάδες άτομα που θεωρούνται ύποπτα για συνεργασία με ρωσικές υπηρεσίες όπως η FSB και η GRU ( Δημοκρατία της Πολωνίας , 21 Νοεμβρίου 2023). Μεταξύ των συλληφθέντων είναι πολίτες της Λευκορωσίας, της Ρωσίας και της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που έλαβαν καθεστώς πρόσφυγα ή προσωρινή προστασία στην Πολωνία μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας (βλ. EDM, 8 Μαΐου 29 , 9 Ιουνίου ) . Τον Μάρτιο του 2023, για παράδειγμα, η ABW της Πολωνίας συνέλαβε εννέα άτομα που θεωρούνται ύποπτα για εγκατάσταση κρυφών καμερών σε σιδηροδρομικούς κόμβους και δρόμους που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία. Το δίκτυο συντονιζόταν από τη Ρωσία και μετέδιδε δεδομένα μέσω κρυπτογραφημένων καναλιών ( The Moscow Times , 16 Μαρτίου 2023). Άλλα περιστατικά περιλαμβάνουν ύποπτη εμπλοκή σε εμπρηστικές επιθέσεις σε κέντρα logistics, απόπειρες δολιοφθοράς υποδομών και συντονισμό των λεγόμενων «ύπνιων πυρήνων» - μικρών ομάδων που είναι έτοιμες να διεξάγουν αποσταθεροποιητικές ενέργειες (βλ. EDM , 8 Μαΐου· βλ. Jamestown Perspectives , 27 Μαΐου· βλ. EDM , 29 Μαΐου).
Τέτοιες επιχειρήσεις δεν στοχεύουν γενικά στη συλλογή στρατηγικά σημαντικών πληροφοριών. Αντίθετα, αποσκοπούν στη δημιουργία πανικού, στην υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους Ουκρανούς πρόσφυγες και στην κλιμάκωση των κοινωνικών εντάσεων στην Ευρώπη. Οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες επιδιώκουν να αποδυναμώσουν την πολιτική βούληση για αντίσταση στη ρωσική επιρροή και να μειώσουν τη δημόσια υποστήριξη για τη συνέχιση της βοήθειας προς την Ουκρανία.
Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες γίνονται ιδανικοί στόχοι για τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών, κυρίως λόγω της κοινωνικής, νομικής και οικονομικής τους ευαλωτότητας. Οι ρωσικές υπηρεσίες εκμεταλλεύονται ιδιαίτερα τους Ουκρανούς πρόσφυγες που φτάνουν στην Πολωνία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Γερμανία και άλλες χώρες της ΕΕ. Έχουν υπάρξει περιπτώσεις όπου πράκτορες της FSB, που λειτουργούσαν υπό κάλυψη - για παράδειγμα, παριστάνοντας τους Λετονούς ή Λιθουανούς συνοριοφύλακες - διεξήγαγαν παρατεταμένες «συνομιλίες» με Ουκρανούς σε συνοριακά σημεία ελέγχου, σε στρατόπεδα διέλευσης, κέντρα φιλοξενίας, ακόμη και κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων μετανάστευσης ( RBC-Ουκρανία , 23 Αυγούστου). Αυτές οι συνεντεύξεις περιλαμβάνουν ερωτήσεις σχετικά με το βιογραφικό, τον τόπο διαμονής στην Ουκρανία, πιθανές επαφές με την Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU) ή τις Ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις, πληροφορίες για την εφοδιαστική στο μέτωπο, αξιολογήσεις των προμηθειών όπλων της Δύσης, καθώς και κοινωνικές συνδέσεις στην Ευρώπη.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται σε εφήβους και νεαρούς άνδρες που βρίσκονται σε ευάλωτες καταστάσεις, όπως επιβεβαιώνεται από έρευνες στην Πολωνία, την Τσεχία και τη Γερμανία. Αναφορές έχουν δείξει ότι η GRU έχει στρατολογήσει νεαρούς Ουκρανούς πρόσφυγες μέσω του Telegram για να σαμποτάρει τις δυτικές οδούς βοήθειας και ότι μετανάστες προσλήφθηκαν μέσω του Telegram για κατασκοπεία, εμπρησμό και άλλες επιχειρήσεις ( Seznam Zprávy , 9 Ιουνίου· Τσεχική Υπηρεσία Πληροφοριών Ασφαλείας , 10 Ιουλίου).
Οι ρωσόφωνοι μετανάστες σε χώρες του ΝΑΤΟ έχουν κατά καιρούς γίνει αντικείμενα πολιτικής καχυποψίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διακρίσεων. Σύμφωνα με μια μελέτη του έργου OutRush, η οποία πήρε συνεντεύξεις από περισσότερους από 8.000 Ρώσους μετανάστες που ζουν σε χώρες του ΝΑΤΟ, ωστόσο, έχει σημειωθεί αισθητή μείωση των διακρίσεων εις βάρος των Ρώσων από το 2022.
Παρά το γεγονός ότι οι Ρώσοι μετανάστες εμπιστεύονται ελαφρώς λιγότερο τις κυβερνήσεις υποδοχής τους το 2024 σε σύγκριση με το 2022, κυρίως λόγω γραφειοκρατικών δυσκολιών, λιγότεροι ισχυρίζονται ότι αντιμετωπίζουν διακρίσεις επειδή είναι Ρώσοι - μόνο 14% το 2024, σε σύγκριση με 24% το 2022 ( Meduza , 25 Μαρτίου). Ωστόσο, οποιοδήποτε επίπεδο διακρίσεων καθιστά τους Ρώσους μετανάστες πιο ευάλωτους στις προσπάθειες των υπηρεσιών πληροφοριών του Κρεμλίνου. Αυτές οι συνθήκες δημιουργούν μια κατάσταση, ή τουλάχιστον την αντίληψη, κοινωνικής απομόνωσης και νομικής αστάθειας, την οποία μπορούν να εκμεταλλευτούν οι στρατολογητές. Δεδομένου ότι η FSB και η GRU λειτουργούν με μια στρατηγική «πρακτόρων μιας χρήσης» που εκμεταλλεύεται τους ευάλωτους, ο αριθμός των στρατολογούμενων θα μπορούσε να αυξηθεί εάν μειωθούν οι νόμιμες ευκαιρίες για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Η υπόσχεση χρημάτων ή προστασίας σε αντάλλαγμα για κατασκοπεία και δολιοφθορά είναι πολύ λιγότερο ελκυστική για άτομα με καλύτερες επιλογές, ειδικά καθώς γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι το Κρεμλίνο θεωρεί τους νεοσύλλεκτους ως αναλώσιμους.
Η σύλληψη του Ρώσου πολίτη Ιγκόρ Ρογκόφ στην Πολωνία τον Μάρτιο του 2024 είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με την ABW, συμμετείχε σε ένα δίκτυο πρακτόρων που έστελναν δέματα που περιείχαν αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς σε αποθήκες και εγκαταστάσεις logistics στην Ευρωπαϊκή Ένωση ( Novaya Gazeta Europe , 8 Αυγούστου 2024). Η ABW αργότερα συνέλαβε τη σύζυγό του, η οποία διέμενε επίσης στην Πολωνία με ανθρωπιστικό καθεστώς, ως ύποπτη για συμμετοχή στο ίδιο δίκτυο πληροφοριών ( The Insider, 2 Δεκεμβρίου 2024). Παρά τη σοβαρότητα των κατηγοριών, η ρωσική πλευρά δεν έκανε επίσημες δηλώσεις προς υπεράσπισή της, υπογραμμίζοντας μια σαφή τάση - για το Κρεμλίνο, τέτοιοι πράκτορες είναι αναλώσιμοι. Αυτό επιβεβαιώνεται περαιτέρω από προηγούμενες υποθέσεις στις οποίες άτομα που κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία στην Τσεχία, τη Γερμανία και τη Φινλανδία δεν έλαβαν προξενική υποστήριξη ή νομική βοήθεια από τη Ρωσική Ομοσπονδία ( Vot Tak , 16 Δεκεμβρίου 2024).
Η Μόσχα έχει δείξει ελάχιστο έως καθόλου ενδιαφέρον για την τύχη των μη παραδοσιακών πρακτόρων της ( Vazhnie Istorii ; The Insider , 1 Αυγούστου 2024; Agentstvo , 2 Αυγούστου 2024; EDM, 5 Αυγούστου 13 2024). Αυτά τα άτομα αφήνονται να αντιμετωπίσουν μόνα τους τις συνέπειες των εγκλημάτων τους, χωρίς να λαμβάνουν καμία υποστήριξη από τις ρωσικές αρχές. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από προσωρινά, αναλώσιμα εργαλεία για τη βρώμικη δουλειά του Κρεμλίνου. Οι τακτικές των ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών είναι ασυνεπείς και ποικίλες, αποκαλύπτοντας μια προθυμία να χρησιμοποιήσουν οποιαδήποτε μέθοδο για να αποσταθεροποιήσουν την υποστήριξη του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία, ακόμη και αν το αποτέλεσμα είναι τελικά μικρό. Σε αυτή την αντιπαράθεση, η νίκη δεν εξαρτάται από τα όπλα, αλλά από την ικανότητα αναγνώρισης υβριδικών απειλών και αντιμετώπισης αυτών με σύνεση και αποφασιστικότητα.
Η σύλληψη του Ρώσου πολίτη Ιγκόρ Ρογκόφ στην Πολωνία τον Μάρτιο του 2024 είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με την ABW, συμμετείχε σε ένα δίκτυο πρακτόρων που έστελναν δέματα που περιείχαν αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς σε αποθήκες και εγκαταστάσεις logistics στην Ευρωπαϊκή Ένωση ( Novaya Gazeta Europe , 8 Αυγούστου 2024). Η ABW αργότερα συνέλαβε τη σύζυγό του, η οποία διέμενε επίσης στην Πολωνία με ανθρωπιστικό καθεστώς, ως ύποπτη για συμμετοχή στο ίδιο δίκτυο πληροφοριών ( The Insider, 2 Δεκεμβρίου 2024). Παρά τη σοβαρότητα των κατηγοριών, η ρωσική πλευρά δεν έκανε επίσημες δηλώσεις προς υπεράσπισή της, υπογραμμίζοντας μια σαφή τάση - για το Κρεμλίνο, τέτοιοι πράκτορες είναι αναλώσιμοι. Αυτό επιβεβαιώνεται περαιτέρω από προηγούμενες υποθέσεις στις οποίες άτομα που κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία στην Τσεχία, τη Γερμανία και τη Φινλανδία δεν έλαβαν προξενική υποστήριξη ή νομική βοήθεια από τη Ρωσική Ομοσπονδία ( Vot Tak , 16 Δεκεμβρίου 2024).
Η Μόσχα έχει δείξει ελάχιστο έως καθόλου ενδιαφέρον για την τύχη των μη παραδοσιακών πρακτόρων της ( Vazhnie Istorii ; The Insider , 1 Αυγούστου 2024; Agentstvo , 2 Αυγούστου 2024; EDM, 5 Αυγούστου 13 2024). Αυτά τα άτομα αφήνονται να αντιμετωπίσουν μόνα τους τις συνέπειες των εγκλημάτων τους, χωρίς να λαμβάνουν καμία υποστήριξη από τις ρωσικές αρχές. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από προσωρινά, αναλώσιμα εργαλεία για τη βρώμικη δουλειά του Κρεμλίνου. Οι τακτικές των ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών είναι ασυνεπείς και ποικίλες, αποκαλύπτοντας μια προθυμία να χρησιμοποιήσουν οποιαδήποτε μέθοδο για να αποσταθεροποιήσουν την υποστήριξη του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία, ακόμη και αν το αποτέλεσμα είναι τελικά μικρό. Σε αυτή την αντιπαράθεση, η νίκη δεν εξαρτάται από τα όπλα, αλλά από την ικανότητα αναγνώρισης υβριδικών απειλών και αντιμετώπισης αυτών με σύνεση και αποφασιστικότητα.
Πήγη:jamestown.org
.gif)
0 Σχόλια